‘Nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng: Chưa phải là cao’

Về bản chất, tiêu chí người phụ thuộc phải phản ánh đúng khả năng tự nuôi sống của người đó trong điều kiện kinh tế thực tế. Khi mức 1 triệu đồng/tháng được duy trì quá lâu, quy định này dễ tạo ra tình trạng “trượt” giữa người thực sự phụ thuộc và người có thu nhập rất thấp nhưng vẫn không đủ sống, nên việc nâng lên 3 triệu đồng là hướng điều chỉnh phù hợp với nguyên tắc công bằng thuế.

– Mức 1 triệu đồng được áp dụng trong nhiều năm qua. Theo bà, việc điều chỉnh lên 3 triệu đồng có phản ánh đúng thực tế chi phí sinh hoạt và thu nhập của người dân hiện nay hay chưa?

Bà Lê Thị Yến: Nếu xét trên thực tế thì mức 3 triệu đồng vẫn chưa phải là cao, đặc biệt ở các đô thị lớn nơi chi phí sinh hoạt tăng nhanh.

Tuy nhiên, so với ngưỡng 1 triệu đồng đang áp dụng, đây là bước điều chỉnh rất đáng kể và có ý nghĩa.

Nó phản ánh đúng hơn thực trạng nhiều người phụ thuộc hiện nay tuy có phát sinh một số khoản thu nhập nhỏ nhưng vẫn chưa đủ khả năng tự trang trải cuộc sống.

Vì vậy, mức 3 triệu đồng là hợp lý ở thời điểm này, dù về dài hạn vẫn nên tiếp tục được rà soát theo biến động của thị trường và lạm phát.

– Nếu quy định mới được thông qua, những nhóm người nộp thuế nào sẽ được hưởng lợi nhiều nhất? Việc nâng ngưỡng này sẽ tác động ra sao đến quyền lợi của người nộp thuế và người phụ thuộc?

Bà Lê Thị Yến: Nhóm được hưởng lợi nhiều nhất là những người đang trực tiếp nuôi dưỡng cha mẹ già, con nhỏ, người thân không có khả năng lao động, hoặc người phụ thuộc có thu nhập thấp, không ổn định.

Khi ngưỡng xác định người phụ thuộc được nâng lên, nhiều trường hợp trước đây bị loại khỏi diện giảm trừ nay sẽ được tính lại, từ đó giảm số thuế phải nộp.

Về bản chất, đây là chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, giúp người nộp thuế có thêm nguồn lực để chăm lo cho người phụ thuộc, đồng thời tăng tính nhân văn và công bằng của hệ thống thuế.

– Trong thực tế, nhiều trường hợp người phụ thuộc có thu nhập không thường xuyên hoặc thu nhập từ nhiều nguồn khác nhau. Theo bà, việc xác định ngưỡng thu nhập 3 triệu đồng có phát sinh vướng mắc trong quá trình kê khai, chứng minh và quyết toán thuế hay không?

Bà Lê Thị Yến: Chắc chắn sẽ có vướng mắc nếu quy định không được hướng dẫn thật cụ thể.

Thực tế, nhiều người phụ thuộc có thu nhập thời vụ, làm việc bán thời gian, hoặc có nhiều nguồn thu nhỏ lẻ như cho thuê tài sản, làm dịch vụ tự do, hỗ trợ từ nhiều người trong gia đình. Khi đó, việc xác định “thu nhập bình quân tháng” sẽ không đơn giản.

Nếu không làm rõ cách tính, thời điểm xác định và loại trừ những khoản nào, nguy cơ phát sinh tranh cãi giữa người nộp thuế và cơ quan thuế là khá lớn.

Vì vậy, ngoài việc nâng ngưỡng, cần có hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu và thống nhất.

– Đề xuất nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc có thể làm giảm số thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân. Theo bà, cần cân bằng như thế nào giữa mục tiêu hỗ trợ người nộp thuế và yêu cầu đảm bảo nguồn thu ngân sách?

Bà Lê Thị Yến: Tôi cho rằng đây là bài toán cân bằng hợp lý giữa hai mục tiêu: một bên là bảo đảm nguồn thu ngân sách, bên kia là bảo vệ khả năng nuôi dưỡng gia đình của người lao động.

Việc giảm nhẹ nghĩa vụ thuế cho người có trách nhiệm nuôi người phụ thuộc không nên nhìn đơn thuần là giảm thu ngân sách, mà phải nhìn như một công cụ điều tiết công bằng xã hội.

Về lâu dài, thay vì giữ ngưỡng quá thấp để tăng thu, nên mở rộng cơ sở thuế theo hướng minh bạch, quản lý chặt nhóm có thu nhập cao, đồng thời giảm áp lực cho người nộp thuế trung bình và thấp.

– Ngoài việc nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc, theo bà, chính sách giảm trừ gia cảnh hiện nay còn những điểm nào cần tiếp tục sửa đổi để phù hợp với biến động về mức sống, lạm phát và thu nhập của người dân?

Bà Lê Thị Yến: Theo tôi, cần rà soát đồng bộ cả mức giảm trừ bản thân người nộp thuế lẫn mức giảm trừ cho người phụ thuộc, không nên chỉ điều chỉnh một phần.

Bên cạnh đó, thủ tục chứng minh người phụ thuộc cũng nên được đơn giản hóa hơn, đặc biệt đối với các trường hợp đã có dữ liệu dân cư và thông tin hộ tịch rõ ràng.

Ngoài ra, cần hạn chế việc người nộp thuế phải nộp lại các giấy tờ đã có sẵn trong hệ thống nhà nước. Một chính sách thuế tốt không chỉ đúng về số học mà còn phải dễ áp dụng, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

–  Nhiều ý kiến cho rằng các mức giảm trừ gia cảnh và tiêu chí xác định người phụ thuộc nên có cơ chế điều chỉnh định kỳ thay vì chờ sửa luật. Bà đánh giá như thế nào về đề xuất này? Việt Nam có nên xây dựng cơ chế tự động điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hoặc mức lương cơ sở?

Bà Lê Thị Yến: Tôi hoàn toàn đồng tình với hướng này. Nếu chỉ chờ sửa luật thì chính sách sẽ luôn bị chậm hơn thực tế, trong khi giá cả và mức sống thay đổi từng năm.

Cơ chế điều chỉnh định kỳ hoặc bán tự động theo CPI, hoặc một chỉ số kinh tế xã hội phù hợp, sẽ giúp chính sách linh hoạt hơn, kịp thời hơn và tránh tình trạng mức giảm trừ bị “tụt hậu” quá lâu.

Tuy nhiên, cơ chế tự động cũng cần có ngưỡng điều chỉnh hợp lý để bảo đảm ổn định ngân sách và tránh biến động quá thường xuyên gây khó cho công tác quản lý thuế.

– Bà có kiến nghị gì để quy định mới khi ban hành vừa bảo đảm tính minh bạch, dễ áp dụng, vừa hạn chế phát sinh tranh chấp hoặc cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện?

Bà Lê Thị Yến: Khi ban hành quy định mới, nên quy định rõ: khái niệm “thu nhập” bao gồm những khoản nào, cách tính thu nhập bình quân tháng, hồ sơ chứng minh đối với thu nhập không thường xuyên, và trách nhiệm lưu giữ chứng từ của người nộp thuế.

Nếu muốn hạn chế tranh chấp, nên có ví dụ minh họa cụ thể cho các tình huống như người phụ thuộc có lương bán thời gian, có thu nhập cho thuê tài sản, hoặc nhận hỗ trợ tài chính từ nhiều người cùng lúc