Đô thị Sông Hồng: Không gian mới, động lực mới cho sự phát triển Thủ đô

Mở rộng không gian phát triển Thủ đô

Trong lịch sử hình thành và phát triển Thăng Long – Hà Nội, sông Hồng giữ vị trí đặc biệt, vừa là dòng sông bồi đắp phù sa, vừa gắn với quá trình mở rộng đô thị, giao thương và giao lưu văn hóa.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, tiềm năng cảnh quan và không gian công cộng ven sông chưa được khai thác tương xứng; kết nối giữa khu vực trung tâm với các khu dân cư, làng nghề và không gian bãi sông còn nhiều hạn chế.

Từ yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới, Hà Nội đang đặt ra cách tiếp cận khác đối với không gian sông Hồng: không chỉ xem đây là hành lang thoát lũ hay ranh giới tự nhiên giữa các khu vực đô thị, mà hướng tới hình thành một trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, kết nối các không gian công cộng, tạo động lực phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

KTS Tô Anh Tuấn, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội, nhìn nhận tầm nhìn đối với sông Hồng hiện đã được nâng lên, xác định đây là trục chiến lược, trục huyết mạch và không chỉ là hành lang cây xanh hay không gian cảnh quan. Sông Hồng có thể trở thành một động lực mới, tạo không gian mới cho phát triển. Đây là sự thay đổi cấu trúc rất cơ bản, rất quan trọng trong quá trình phát triển.

Theo thông tin công bố của thành phố, phương án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 có phạm vi nghiên cứu khoảng 11.418ha, kéo dài khoảng 40km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Đây là không gian có quy mô lớn, bao gồm mặt nước, bãi sông, đất nông nghiệp, khu dân cư hiện hữu và nhiều khu vực mang giá trị lịch sử, văn hóa.

Quy mô nghiên cứu này cho thấy rõ tầm vóc của bài toán quy hoạch: tổ chức lại không gian ven sông trên tổng thể, thay vì triển khai những dự án riêng lẻ, thiếu liên kết.

Theo định hướng được công bố, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là một trong chín trục động lực phát triển của Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, được kỳ vọng đảm nhiệm đồng thời nhiều chức năng: không gian xanh trung tâm, giao thông kết nối, văn hóa sáng tạo, thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị.

Đây là sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quy hoạch, từ khai thác quỹ đất đơn thuần sang tổ chức một không gian phát triển đa chức năng, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, văn hóa và môi trường lâu dài.

Đáng chú ý, định hướng phát triển không gian sông Hồng không đồng nghĩa với việc “phủ kín” hai bờ bằng các công trình xây dựng. Trái lại, công viên sinh thái, cây xanh, mặt nước và các không gian công cộng được đặt trong cấu trúc phát triển, nhằm tạo nên hành lang xanh có tính liên tục.

Những khu vực phù hợp có thể được tổ chức thành công viên ven sông, không gian đi bộ, thể thao, vui chơi, trải nghiệm văn hóa và du lịch; các khu dân cư hiện hữu có giá trị được nghiên cứu cải tạo, chỉnh trang gắn với bảo tồn cấu trúc làng xóm và di sản.

Không gian ven sông, nếu được quy hoạch hợp lý, còn có thể trở thành nơi kết nối các giá trị văn hóa vốn đang hiện diện dọc dòng sông, từ di tích lịch sử, làng nghề truyền thống đến sinh hoạt cộng đồng.

Lấy người dân và hệ sinh thái làm trung tâm

Với sông Hồng, mọi ý tưởng phát triển đều phải bắt đầu từ đặc điểm tự nhiên của dòng sông và yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Đây là điều kiện tiên quyết để những định hướng về công viên, cảnh quan, giao thông và đô thị có thể được hiện thực hóa bền vững.

Sông Hồng có chế độ thủy văn phức tạp, trong khi hệ thống đê điều giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ khu vực dân cư và các hoạt động kinh tế – xã hội của Thủ đô.

Vì vậy, việc tổ chức lại không gian hai bên sông phải được xem xét trên cơ sở tổng thể lưu vực, khả năng thoát lũ, tác động của các hạng mục xây dựng đến dòng chảy và yêu cầu bảo vệ công trình đê điều.

Trong quá trình hoàn thiện đồ án điều chỉnh quy hoạch, thành phố đã tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với khu vực từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Theo thông tin được đăng tải, yêu cầu hài hòa giữa phát triển đô thị và bảo đảm an toàn phòng, chống lũ được xác định là nguyên tắc xuyên suốt; đồng thời, việc rà soát hiện trạng và tiếp thu ý kiến người dân được đặt ra nhằm nâng cao tính chính xác, đồng bộ và khả thi của đồ án.

Để hiện thực hóa tầm nhìn, Hà Nội đang tiếp tục hoàn thiện quy hoạch theo hướng đồng bộ giữa giao thông, công viên, hạ tầng kỹ thuật, bảo tồn di sản và tổ chức dân cư.

Từ dòng sông gắn với lịch sử nghìn năm, Hà Nội đang dần hướng tới một tầm nhìn mới: đưa sông Hồng trở thành trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế quan trọng trong cấu trúc phát triển Thủ đô.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch, đầu tư, quản lý đê điều, bảo vệ môi trường và sự tham gia của cộng đồng. Khi yêu cầu phát triển được đặt trong giới hạn an toàn và hài hòa với tự nhiên, hai bên bờ sông Hồng có thể trở thành không gian tiêu biểu cho một Thủ đô hiện đại, giàu bản sắc và phát triển bền vững.