‘Không thể giải quyết dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho dự án cũ’

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 – 2030, kết nối các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, hướng tới một mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại.

Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP trong giai đoạn 2026 – 2030, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh kêu gọi các tập đoàn kinh tế, nhà đầu tư tích cực tiếp cận, nghiên cứu và đăng ký tham gia 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư PPP.

Đồng thời, Bộ trưởng đề nghị các ngân hàng thương mại lớn như: BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, MB, Techcombank… tiếp tục đồng hành, nghiên cứu xây dựng các gói tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý, tạo bệ đỡ tài chính vững chắc cho các nhà đầu tư PPP.

1 đồng vốn Nhà nước huy động được 3 đồng vốn ngoài ngân sách

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đầu thầu, Bộ Tài chính, cho biết từ thời điểm Luật PPP có hiệu lực đến nay, đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư, trong đó 12 dự án đã ký kết hợp đồng. Các dự án tập trung chủ yếu vào lĩnh vực hạ tầng giao thông, có quy mô rất lớn với tổng mức đầu tư khoảng 1,3 triệu tỷ đồng.

Trong số 30 dự án, có 24 dự án áp dụng loại hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư khoảng 390.000 tỷ đồng. Trong đó, vốn Nhà nước tham gia khoảng 103.000 tỷ đồng, vốn của các nhà đầu tư khoảng 297.000 tỷ đồng.

Theo đại diện Bộ Tài chính, mỗi đồng vốn Nhà nước tham gia đã huy động được gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách, qua đó phát huy vai trò “vốn mồi” của vốn Nhà nước theo đúng định hướng.

Dù vậy, việc triển khai các dự án PPP trong lĩnh vực hạ tầng giao thông vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần tiếp tục xử lý.

Bà Hà chỉ ra rằng nguồn vốn vay thực hiện dự án chủ yếu từ các ngân hàng thương mại, có thời hạn ngắn, lãi suất cao, chưa tương thích với thời gian hoàn vốn dài của các dự án hạ tầng giao thông. Trong khi đó, thị trường trái phiếu dự án, các quỹ đầu tư hạ tầng và các định chế tài chính dài hạn chưa phát triển tương xứng.

Bên cạnh đó, vướng mắc của một số dự án BOT giao thông ký kết hợp đồng trước ngày 1/1/2021 kéo dài từ năm 2017 đã ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư, tổ chức tín dụng đối với lĩnh vực PPP giao thông.

Cũng theo bà Hà, dù đã thực hiện nhiều biện pháp để tránh hoặc giảm rủi ro, các rủi ro về doanh thu như lưu lượng phương tiện thực tế thấp hơn dự báo, điều chỉnh mức phí chưa theo lộ trình; rủi ro về giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng vẫn tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến tính khả thi tài chính của dự án.

Đối với dự án BT, quy mô tổng mức đầu tư rất lớn và gắn với quỹ đất thanh toán đặt ra yêu cầu cao về định giá đất, công khai, minh bạch thông tin và kiểm soát nguy cơ thất thoát tài sản công.

Nêu hàng loạt giải pháp để giải quyết các vấn đề trên, bà Hà nhấn mạnh một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường đánh giá, lựa chọn dự án, bảo đảm hiệu quả tài chính để triển khai theo phương thức PPP, qua đó hạn chế các vướng mắc, rủi ro phát sinh về doanh thu và phương án hoàn vốn trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Đối với các dự án cần triển khai nhưng không bảo đảm hiệu quả tài chính, cần nghiên cứu phương án đầu tư công; sau khi hoàn thành sẽ nhượng quyền thu phí theo hình thức O&M hoặc hình thức phù hợp khác.

Đừng hiểu PPP là giao dự án rồi để doanh nghiệp tự lo vốn

Chia sẻ tại hội nghị dưới góc nhìn của một doanh nghiệp đã trực tiếp triển khai PPP nhiều năm, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng chủ trương khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng là rất đúng.

Theo ông Hoàng, tinh thần của Nghị quyết 68 được Bộ Chính trị ban hành cũng đang mở ra một cách nhìn mới đối với kinh tế tư nhân: Không chỉ tham gia thị trường mà cần trở thành lực lượng cùng Nhà nước tổ chức và phát triển nền kinh tế.

Trong lĩnh vực giao thông, nếu huy động tốt nguồn lực tư nhân sẽ giảm áp lực rất lớn cho ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, ông Hoàng nhấn mạnh không nên hiểu huy động tư nhân đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn.

“Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu”, ông Hoàng nói.

Đối với việc nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc – Nam phía Đông trong giai đoạn tới, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng có ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

Đầu tiên là cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế. Theo ông Hoàng, hiện nay nhiều tuyến cao tốc đã được đưa vào khai thác một thời gian, cơ quan quản lý đã có dữ liệu tương đối đầy đủ về lưu lượng và doanh thu.

Do đó, cần xác định rõ đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn.

Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi. Đặc biệt, những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây phải được tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

“Không thể giải quyết một dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho một dự án PPP cũ. Đây là bài học rất thực tế mà chúng tôi đã trải qua”, ông Hoàng chia sẻ.

Vấn đề thứ hai, theo ông Hoàng là không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP. Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án Nhà nước cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp. Có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng, có dự án cần đầu tư một số hạng mục kết nối. Cũng có những dự án có thể huy động nguồn lực từ nhiều chủ thể khác nhau.

Vấn đề thứ ba được ông Hồ Minh Hoàng đề cập là chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình. Việc mở rộng các đoạn cao tốc Bắc – Nam, đây không đơn thuần là làm thêm một gói xây lắp mới, bởi giai đoạn mở rộng sẽ kết nối trực tiếp với công trình đang khai thác, liên quan đến kết cấu, bảo hành, bảo trì, tổ chức giao thông và trách nhiệm chất lượng lâu dài.

Theo ông Hoàng, Nghị định 349 vừa được ban hành cũng đã có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

“Việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc – Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm”, Chủ tịch Đèo Cả nói.

Danh sách chi tiết 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP giai đoạn 2026 – 2030:

Nhóm ưu tiên 1 có 15 dự án, gồm: Dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô Hà Nội quy mô 6 làn cao tốc và đường song hành, đi qua 5 tỉnh, thành: Hà Nội; Bắc Ninh; Thái Nguyên và Phú Thọ.

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Đức Hòa – Mỹ An đi qua địa bàn 2 tỉnh: Tây Ninh, Đồng Tháp với tổng chiều dài 74km, quy mô 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), tổng mức đầu tư hơn 29.300 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Mai Sơn – Cam Lộ từ 4 làn xe lên 6 làn xe hoàn chỉnh. Tổng chiều dài 415km, tổng mức đầu tư gần 72.200 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Quảng Ngãi – Dầu Giây từ 4 làn xe lên 6 làn xe. Tổng chiều dài 551km, tổng mức đầu tư hơn 78.200 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Phú Thọ – Cổ Tiết – Yên Bài, quy mô đầu tư 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe). Tổng chiều dài 49km, tổng mức đầu tư hơn 25.500 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu, đoạn Hà Tiên – Rạch Giá quy mô 4 làn xe. Tổng chiều dài 87km, tổng mức đầu tư gần 56.000 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Tuyên Quang – Phú Thọ từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 4 làn xe hoàn chỉnh. Tổng chiều dài 40km, tổng mức đầu tư gần 3.600 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Cam Lộ – Lao Bảo quy mô 4 làn xe, dài 56km. Tổng mức đầu tư gần 14.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn đoạn Pleiku – Buôn Ma Thuột quy mô 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), dài 149km, tổng mức đầu tư 23.400 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa quy mô 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), dài 105km. Tổng mức đầu tư 18.900 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Nha Trang – Liên Khương đoạn Nha Trang – Đà Lạt quy mô 4 làn xe, dài 81km. Tổng mức đầu tư hơn 25.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Phan Thiết – Bảo Lộc – Gia Nghĩa – Bù Đăng đoạn Phan Thiết – Bảo Lộc quy mô 4 làn xe, dài 75km. Tổng mức đầu tư 26.000 tỷ đồng.

Dự án mở rộng đường Vành đai 3 TP.HCM từ 4 làn xe lên 8 làn xe, dài 76km. Tổng mức đầu tư 38.000 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Mỹ Thuận – Cần Thơ từ 4 làn xe lên 6 làn xe, dài 23km. Tổng mức đầu tư 6.400 tỷ đồng.

Dự án cao tốc TP.HCM – Vĩnh Long – Cần Thơ – Cà Mau đoạn Vĩnh Long – Cần Thơ quy mô 4 làn xe, dài 77km. Tổng mức đầu tư hơn 41.400 tỷ đồng.

Nhóm ưu tiên 2 có 14 dự án, gồm: Cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Ngọc Hồi – Pleiku quy mô 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), dài 106km. Tổng mức đầu tư 16.200 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Chơn Thành – Đức Hòa từ 2 làn xe lên 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), dài 84km. Tổng mức đầu tư 16.400 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Vũng Áng – Cha Lo quy mô 4 làn xe, dài 65km. Tổng mức đầu tư 27.600 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Hồng Ngự – Trà Vinh đoạn An Hữu – Trà Vinh quy mô 4 làn xe, dài 90km. Tổng mức đầu tư 31.500 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Tây nhánh Việt Trì – Hoà Bình quy mô 4 làn xe, dài 44km. Tổng mức đầu tư gần 16.000 tỷ đồng.

Dự án nâng cấp, mở rộng cao tốc Nội Bài – Hạ Long đoạn Nội Bài – Bắc Ninh từ đường cấp II, 4 làn xe lên cao tốc 6 làn xe, dài 30km. Tổng mức đầu tư gần 3.600 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Phủ Lý – Nam Định từ đường cấp II, 4 làn xe lên cao tốc 4 làn xe, dài 25km. Tổng mức đầu tư gần 11.500 tỷ đồng.

Dự án cao tốc vành đai trung du phía Bắc đoạn Lạng Sơn – Thái Nguyên quy mô 4 làn xe, dài 110km. Tổng mức đầu tư 29.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Hà Tĩnh – Cầu Treo đoạn Hà Tĩnh – Đường Hồ Chí Minh quy mô 4 làn xe (quy hoạch 6 làn xe), dài 34km. Tổng mức đầu tư 10.200 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Hồng Ngự – Trà Vinh đoạn Dinh Bà – Cao Lãnh quy mô 4 làn xe, dài 68km. Tổng mức đầu tư gần 29.900 tỷ đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Hồng Ngự – Trà Vinh đoạn An Hữu – Cao Lãnh từ 4 làn xe hạn chế lên 4 làn xe hoàn chỉnh, dài 27km. Tổng mức đầu tư gần 4.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc TP.HCM – Vĩnh Long – Cần Thơ – Cà Mau đoạn TP.HCM – Vĩnh Long quy mô 4 làn xe, dài 64km. Tổng mức đầu tư 35.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc TP.HCM – Vĩnh Long – Cần Thơ – Cà Mau đoạn Cần Thơ – Cà Mau quy mô 4 làn xe, dài 133km. Tổng mức đầu tư 70.000 tỷ đồng.

Dự án cao tốc Phú Yên – Đắk Lắk đoạn Phú Yên – Buôn Hồ (nhóm 2) quy mô 4 làn xe, dài 125km. Tổng vốn đầu tư 35.000 tỷ đồng.