‘Tầm nhìn AI sẽ trở thành hạ tầng trí tuệ của quốc gia’

Từ công nghệ ứng dụng đến hạ tầng quốc gia

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành danh mục các công nghệ chiến lược, trong đó AI là công nghệ chủ chốt mà Việt Nam sẽ ưu tiên dành các nguồn lực để phát triển.

Tại Hội thảo khoa học “Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo (AI) – Tác động và ứng phó chính sách” ngày 15/9, Bộ trưởng Bộ KH&CN cho biết từ năm 2021, Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về AI, nhưng tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ này đòi hỏi phải cập nhật liên tục.

Cuối năm nay, bản sửa đổi chiến lược và Luật AI dự kiến được trình, không chỉ để hoàn thiện khung pháp lý mà còn như một tuyên ngôn tầm nhìn: AI sẽ trở thành “hạ tầng trí tuệ” của quốc gia.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định AI không chỉ là công nghệ ứng dụng mà đang vươn lên thành một loại hạ tầng có vai trò nền tảng như điện hay viễn thông. “Ai làm chủ được AI, người đó sẽ có lợi thế vượt trội trong sản xuất, kinh doanh, trong y tế, giáo dục, quản trị quốc gia và cả quốc phòng, an ninh”, ông nhấn mạnh.

Việt Nam sẽ nhanh chóng xây dựng trung tâm siêu tính toán AI quốc gia và hệ thống dữ liệu mở dùng chung, thúc đẩy “AI hoá” với tốc độ nhanh nhất, phổ cập đến từng người dân như phong trào học tiếng Anh trước đây.

Mỗi người dân, theo tầm nhìn này, sẽ có một “trợ lý số”, giúp nhân đôi trí tuệ xã hội mà không cần gia tăng dân số. Cách tiếp cận ấy cho thấy quyết tâm đưa AI trở thành hạ tầng tri thức, phục vụ phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Một định hướng quan trọng khác là phát triển AI dựa trên chuẩn mở, mã nguồn mở. Theo Bộ trưởng, “mở để phát triển và làm chủ công nghệ Việt Nam, để Make in Vietnam, và cũng là để đóng góp cho nhân loại”. Chiến lược “mở” vừa tận dụng tri thức toàn cầu, vừa tạo nền tảng để Việt Nam tự chủ công nghệ, xây dựng hệ sinh thái riêng.

Cùng với đó là định hướng “tạo thị trường AI trong nước để phát triển”. Không có ứng dụng thì không có thị trường, không có thị trường thì doanh nghiệp AI Việt Nam sẽ mãi bé nhỏ. Chính phủ cam kết chi tiêu nhiều hơn cho AI; Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) sẽ dành ít nhất 40% nguồn lực để hỗ trợ ứng dụng AI, cấp voucher cho doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng AI Việt Nam. Đây được xem là bước đi để nuôi dưỡng thị trường trong nước, làm “nôi” cho các doanh nghiệp AI Việt Nam trưởng thành.

Với dân số 100 triệu người trẻ, năng động, am hiểu công nghệ, Việt Nam có lợi thế trở thành thị trường ứng dụng AI quy mô lớn và là nơi sản sinh sản phẩm AI “Make in Vietnam”. Cùng với hạ tầng tính toán quốc gia, hệ sinh thái dữ liệu và cộng đồng startup công nghệ, AI có thể trở thành công cụ giải quyết những bài toán lớn mà đất nước đang đối diện.

Phát triển nhanh nhưng phải an toàn, nhân văn

Cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, AI mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội. Do vậy, quan điểm phát triển AI của Việt Nam là “vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn”. AI phải phục vụ con người, là trợ lý cho con người, không thay thế tư duy, giá trị và trách nhiệm của con người.

Về chính sách, Việt Nam sẽ ban hành Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia, hài hoà với chuẩn mực quốc tế nhưng phù hợp thực tiễn trong nước. Luật AI sắp được xây dựng cũng sẽ dựa trên những nguyên tắc cốt lõi: quản lý theo mức độ rủi ro, minh bạch và trách nhiệm giải trình, đặt con người vào trung tâm, khuyến khích phát triển AI trong nước, bảo vệ chủ quyền số, và coi AI là động lực tăng trưởng nhanh và bền vững.

Một điểm nhấn trong phát biểu của Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng là triết lý “chữ và”. Theo đó, phát triển AI của Việt Nam sẽ là sự kết hợp toàn cầu và địa phương, hợp tác và tự chủ, big tech và startup, công nghệ và ứng dụng, dữ liệu mở và dữ liệu bảo vệ.

Sự phát triển AI sẽ phải dựa trên 4 trụ cột, đây cũng là những chữ “và” rất quan trọng: thể chế AI, hạ tầng AI, nhân lực AI và văn hoá AI. Thể chế AI minh bạch, hạ tầng AI hiện đại, nhân lực AI chất lượng cao và văn hoá AI nhân văn.

“AI là cơ hội to lớn để Việt Nam vươn mình thành nước phát triển thu nhập cao. Tất cả các nước hoá rồng, hoá hổ đều tận dụng được cơ hội từ các cuộc cách mạng công nghiệp. Chúng ta đã từng bỏ lỡ, nhưng giờ đã có đủ điều kiện để tập trung mọi nguồn lực AI hoá Việt Nam, nhân đôi trí tuệ Việt Nam, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và bảo vệ đất nước tốt hơn”, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định.

Khép lại phát biểu, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nêu rõ: “Tuyên ngôn về AI Việt Nam là: Nhân văn – An toàn – Tự chủ – Hợp tác – Bao trùm – Bền vững”.

AI, theo Bộ trưởng, là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định cuối cùng. Phát triển AI phải đi kèm trách nhiệm, đạo đức và định hướng nhân văn rõ ràng. “AI là trợ lý giúp việc để giải phóng sức lao động của con người cho sáng tạo, cho những việc nhiều giá trị hơn”, ông nhấn mạnh.