Tại Diễn đàn “Phát triển khu công nghiệp Việt Nam năm 2026”, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển cho rằng, khu công nghiệp đang đứng trước yêu cầu phải tái định vị vai trò trong bối cảnh mô hình tăng trưởng của Việt Nam bước sang giai đoạn mới.
Theo ông Hiển, Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại và tạo nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, công nghiệp tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu nhưng phải dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều đó đồng nghĩa với việc hệ thống khu công nghiệp cũng phải thay đổi cả về mô hình phát triển lẫn chất lượng thu hút đầu tư.
Từ “nơi đặt nhà máy” thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại
Theo Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, sau hơn 30 năm phát triển, các khu công nghiệp và khu kinh tế đã trở thành động lực quan trọng của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần thu hút vốn đầu tư, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và tạo việc làm.
Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh truyền thống dựa vào quỹ đất, lao động giá rẻ và ưu đãi đầu tư đang dần mất đi. Trong bối cảnh mới, năng lực công nghệ, chất lượng thể chế, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững mới là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh cũng như sức hấp dẫn đối với các dòng vốn đầu tư thế hệ mới.
Vì vậy, ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng, khu công nghiệp không thể tiếp tục chỉ đóng vai trò là nơi tập trung sản xuất hoặc cung cấp hạ tầng.
Thay vào đó, khu công nghiệp cần được phát triển thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, nơi hội tụ doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp vệ tinh, trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, logistics, dịch vụ tài chính, cơ sở đào tạo nhân lực cùng hệ thống hạ tầng xã hội đồng bộ.
Theo ông, chính sự liên kết này sẽ tạo ra các cụm ngành công nghiệp có khả năng đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đồng thời, việc phát triển khu công nghiệp cũng cần gắn với quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị, logistics, năng lượng và các cực tăng trưởng mới, thay vì phát triển theo cách phân tán như trước.
Bốn định hướng cho khu công nghiệp thế hệ mới
Để khu công nghiệp thực sự trở thành động lực của tăng trưởng công nghiệp quốc gia, ông Nguyễn Đức Hiển đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất là tiếp tục đột phá thể chế và tổ chức lại không gian phát triển công nghiệp theo tư duy hệ sinh thái và liên kết vùng.
Theo đó, thể chế cần minh bạch, ổn định và đủ sức tạo lập môi trường đầu tư cạnh tranh, trong khi quy hoạch phải được tích hợp giữa phát triển công nghiệp với đô thị, logistics và hạ tầng năng lượng. Đây cũng là cơ sở để hình thành các hành lang công nghiệp và các cụm liên kết ngành có sức cạnh tranh trong khu vực.
Thứ hai là đẩy nhanh chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh, xanh, tuần hoàn và phát thải carbon thấp.
Ông Hiển cho rằng đây không chỉ là yêu cầu thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 mà còn là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu phát triển bền vững đang ngày càng khắt khe trên thị trường quốc tế.
Theo ông, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy thành công của khu công nghiệp thế hệ mới không đến từ quy mô đất đai hay mức ưu đãi đầu tư mà đến từ chất lượng thể chế, trình độ công nghệ và khả năng vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Những mô hình như Kalundborg của Đan Mạch, Ulsan của Hàn Quốc hay Kawasaki Eco-Town của Nhật Bản là minh chứng cho xu hướng phát triển này.
Việt Nam cũng đã có những bước đi ban đầu thông qua các mô hình thí điểm như Hiệp Phước hay Đình Vũ với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Theo ông Hiển, nhiệm vụ tiếp theo là thể chế hóa các kinh nghiệm này thành chính sách quốc gia nhằm thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, phát triển năng lượng xanh và xây dựng các khu công nghiệp đạt chuẩn quốc tế.
Thứ ba là xây dựng mô hình quản trị khu công nghiệp hiện đại trên nền tảng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.
Theo lãnh đạo Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, dữ liệu cần được coi là một loại hạ tầng chiến lược, ngang hàng với giao thông, năng lượng hay logistics.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các nền tảng số sẽ giúp tối ưu hóa quản lý hạ tầng, năng lượng, môi trường cũng như cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.
Song song với đó, vấn đề bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu cũng cần được coi là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số.
Thứ tư là đổi mới chiến lược thu hút đầu tư và huy động nguồn lực cho khu công nghiệp thế hệ mới.
Theo ông Nguyễn Đức Hiển, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, mục tiêu không còn là thu hút thật nhiều dự án mà là thu hút đúng các dòng vốn có chất lượng cao, có khả năng chuyển giao công nghệ, lan tỏa đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Muốn vậy, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, đồng thời phát triển các kênh huy động vốn dài hạn như tài chính xanh, hợp tác công – tư và các công cụ tài chính đổi mới.
Những định hướng trên cũng phù hợp với quá trình xây dựng Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” mà Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đang phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện.
Trong mô hình phát triển mới này, khu công nghiệp sẽ không chỉ là không gian sản xuất mà còn là nền tảng hội tụ công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp chiến lược, tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Nguồn : https://vietnamfinance.vn/mat-dan-loi-the-dat-gia-re-bon-xu-huong-xay-dung-kcn-the-he-moi-d147406.html.