‘Hình thành các tập đoàn kinh tế chủ lực, tạo lực kéo cho nền kinh tế’

“Điểm nghẽn lớn nhất là thiếu một cấu trúc DN tư nhân đủ mạnh”

– Vậy đâu là những điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam trong việc hình thành các doanh nghiệp dẫn dắt?

TS. Bùi Thanh Minh: Vấn đề không chỉ nằm ở việc thiếu doanh nghiệp lớn, mà sâu xa hơn là thiếu một cấu trúc doanh nghiệp đủ mạnh và có tính liên kết. Hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn, trong khi doanh nghiệp quy mô lớn chiếm tỷ lệ rất thấp. Đáng chú ý hơn là Việt Nam đang thiếu “lớp doanh nghiệp ở giữa” – tức nhóm có khả năng phát triển từ vừa lên lớn. Hiện tượng này khiến quá trình tích tụ quy mô và nâng cấp năng lực bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, cơ cấu doanh nghiệp lớn cũng chưa thực sự phù hợp với yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới. Nhiều doanh nghiệp tập trung vào các lĩnh vực như bất động sản, tài chính, trong khi thiếu các doanh nghiệp mạnh trong công nghệ cao, công nghiệp chế tạo hay các ngành nền tảng. Một điểm đáng lưu ý khác là năng lực xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu lớn, nhưng phần lớn lại thuộc về khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Điều này cho thấy sức mạnh nội sinh của doanh nghiệp Việt vẫn chưa tương xứng. Ngoài ra, năng suất lao động, năng lực công nghệ, cũng như khả năng tiếp cận vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp vẫn còn là những điểm nghẽn lớn.

– Vậy cần làm gì để khơi thông và phát huy nguồn lực cho các tập đoàn kinh tế chủ lực?

TS. Bùi Thanh Minh: Trước hết, đột phá phải bắt đầu từ thể chế. Một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể lớn lên bằng năng lực thực chất. Nhà nước cần bảo đảm đầy đủ quyền tài sản, giảm chi phí tuân thủ và loại bỏ các rào cản hành chính không cần thiết.

Đồng thời, nhà nước phải tạo điều kiện cho quá trình tích tụ và tập trung nguồn lực theo cơ chế thị trường, bởi đây là điều kiện để hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn.

Thứ hai, phát triển thị trường vốn là một yêu cầu mang tính chiến lược. Một nền kinh tế muốn có các tập đoàn mạnh không thể chỉ dựa vào vốn ngắn hạn từ ngân hàng; cần xây dựng một cấu trúc tài chính đa tầng, bao gồm thị trường chứng khoán, trái phiếu, quỹ đầu tư và các công cụ tài chính cho đổi mới sáng tạo. Đối với các dự án có tính đột phá, nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thị trường, thiết kế cơ chế chia sẻ rủi ro để thu hút khu vực tư nhân tham gia.

“Phải đặt công nghệ và đổi mới sáng tạo vào trung tâm”

– Vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển các tập đoàn chủ lực được nhìn nhận ra sao?

TS. Bùi Thanh Minh: Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu hiện nay, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải là yếu tố cốt lõi. Một doanh nghiệp có thể lớn về quy mô, nhưng nếu không làm chủ công nghệ, không có năng lực nghiên cứu và phát triển, thì rất khó để cạnh tranh và dẫn dắt.

Vì vậy, tiêu chí đánh giá doanh nghiệp đầu tàu cần chuyển từ “lớn về tài sản” sang “mạnh về công nghệ và đổi mới”. Đây cũng là cách để bảo đảm rằng việc phát triển tập đoàn kinh tế không đi theo lối mòn cũ, mà thực sự trở thành động lực nâng cấp nền kinh tế.

– Ông nhìn nhận như thế nào về vai trò liên kết giữa các doanh nghiệp trong hệ sinh thái?

TS. Bùi Thanh Minh: Các tập đoàn kinh tế chủ lực không thể phát triển như những “ốc đảo” biệt lập. Giá trị lớn nhất của họ là khả năng tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Điều này đòi hỏi phải xây dựng được các liên kết chuỗi chặt chẽ giữa tập đoàn lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, các viện nghiên cứu, trường đại học và trung tâm đổi mới sáng tạo. Chỉ khi đó, tỷ lệ nội địa hóa mới có thể nâng lên, năng lực công nghệ mới được cải thiện và giá trị gia tăng mới được giữ lại nhiều hơn trong nền kinh tế.

– Ông có thể chia sẻ thêm về định hướng dài hạn trong phát triển các tập đoàn kinh tế chủ lực?

TS. Bùi Thanh Minh: Điều quan trọng cần nhấn mạnh là phát triển tập đoàn kinh tế chủ lực không phải là mục tiêu tự thân. Đây là công cụ để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại hơn, sáng tạo hơn và tự chủ hơn. Việt Nam cần lựa chọn một số ngành, lĩnh vực ưu tiên dựa trên lợi thế so sánh động, tiềm năng thị trường và khả năng lan tỏa.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc tăng cường nội lực là yêu cầu sống còn. Do đó, bên cạnh việc “làm tổ cho đại bàng”, chúng ta cũng cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Chỉ khi hình thành được một hệ sinh thái doanh nghiệp cân bằng – trong đó doanh nghiệp lớn đóng vai trò dẫn dắt, doanh nghiệp vừa và nhỏ lan tỏa, còn nhà nước giữ vai trò kiến tạo – Việt Nam mới có thể xây dựng được nền tảng đủ vững chắc cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới.

Trân trọng cảm ơn ông!