Đề nghị giữ quyền mua bán xăng dầu của Thương nhân phân phối

Thương nhân phân phối muốn được mua bán xăng dầu lẫn nhau

Nhóm doanh nghiệp, thương nhân phân phối, bán lẻ xăng dầu vừa có văn bản gửi Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, góp ý cho dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu. Đây là dự thảo được xây dựng để thay thế Nghị định 83/2014 cùng các nghị định sửa đổi, bổ sung liên quan.

Theo nhóm thương nhân phân phối, một trong những vấn đề có tác động lớn đến hoạt động kinh doanh là quy định về việc các thương nhân phân phối có được mua bán xăng dầu của nhau hay không và nếu được phép thì cơ chế quản lý sẽ như thế nào để vừa bảo đảm tính linh hoạt của thị trường, vừa kiểm soát nguồn hàng, nghĩa vụ thuế, tồn kho và trách nhiệm cung ứng.

Nhóm này cho biết dự thảo nghị định đang được xây dựng theo hướng tinh gọn loại hình kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính. Những thay đổi này phù hợp với mục tiêu giảm tầng nấc kinh doanh và thủ tục hành chính. Tuy nhiên, nhóm cho rằng nếu dự thảo không cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau thì sẽ hạn chế đáng kể quyền kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo dự thảo có hai phương án. Phương án thứ nhất chỉ cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau khi có quyết định của Bộ Công Thương nhằm bảo đảm nguồn cung khi thị trường biến động hoặc xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.

Phương án thứ hai cho phép các thương nhân phân phối mua bán với nhau nhưng phải tuân thủ một số điều kiện. Xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác phải được bán tại hệ thống của bên mua hoặc cho người sử dụng. Bên bán phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng. Các giao dịch mua bán phải gắn với giao nhận hàng hóa thực tế, có chuyển quyền sở hữu và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc theo lô hàng.

Nhóm thương nhân phân phối bày tỏ muốn lựa chọn phương án thứ hai, đồng thời đề nghị bổ sung các điều kiện kiểm soát giao dịch. Xăng dầu là ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mọi hạn chế đối với quyền mua bán giữa các doanh nghiệp đều là điều kiện kinh doanh. Quy định của Luật Đầu tư và cho rằng điều kiện kinh doanh phải được đặt ra trên cơ sở cần thiết, phù hợp với mục tiêu quản lý và bảo đảm công khai, minh bạch.

Vì vậy, các DN đề nghị cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau, nhưng giao dịch phải có hàng thật, quyền sở hữu thật và nghĩa vụ thuế đầy đủ. Thương nhân phân phối bán hàng cho thương nhân phân phối khác phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ với hệ thống đã cam kết. Thị trường có thể quyết định lượng tồn kho thương mại ngoài phần bắt buộc, trong khi cơ quan quản lý cần có đủ dữ liệu để xác định hàng hóa đang ở đâu và doanh nghiệp nào chịu trách nhiệm đối với lượng hàng đó.

Các thương nhân cũng đề xuất kiểm soát giao dịch thông qua các yêu cầu cụ thể. Xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác phải được bán tại cửa hàng hoặc điểm bán thuộc hệ thống của mình, bán cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu. Trường hợp bên bán có nguy cơ không bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng thì phải thông báo cho bên mua và báo cáo cơ quan quản lý. Các giao dịch không gắn với giao nhận hàng hóa thực tế và chuyển quyền sở hữu sẽ không được phép.

Bên cạnh đó, hàng hóa phải có khả năng truy xuất nguồn gốc theo từng lô và liên kết với giao dịch tiếp theo. Theo nhóm thương nhân phân phối, những yêu cầu này có thể giúp kiểm soát giao dịch mà không cần cấm việc mua bán giữa các thương nhân phân phối.

Nhóm doanh nghiệp cho rằng muốn tăng cạnh tranh phải mở rộng quyền kinh doanh và hạn chế độc quyền, thay vì thu hẹp quyền mua bán của TNPP. Theo nhóm này, thị trường hiện có một doanh nghiệp chiếm khoảng 51% thị phần và 6 thương nhân đầu mối lớn chiếm khoảng 88% thị phần từ nhập khẩu đến bán buôn, bán lẻ.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục cấm TNPP mua bán lẫn nhau có thể làm gia tăng sự phụ thuộc vào thương nhân đầu mối, hạn chế khả năng lựa chọn nguồn hàng của doanh nghiệp phân phối. Nhóm doanh nghiệp cho rằng TNPP là một khâu cần thiết của chuỗi cung ứng, đặc biệt trong phân phối tới các khu vực vùng sâu, vùng xa. Vì vậy, thay vì hạn chế quyền kinh doanh của TNPP, cần thúc đẩy cạnh tranh ở cả khâu tạo nguồn và phân phối. Đáng chú ý, nhóm thương nhân đặt vấn đề về căn cứ pháp lý của việc cấm TNPP mua hàng của nhau.

Theo văn bản kiến nghị, nhiều bộ, ngành và chuyên gia, trong đó có Bộ Tư pháp – cơ quan thẩm định dự thảo Nghị định – đã lưu ý quy định này có nguy cơ ảnh hưởng yêu cầu thúc đẩy cạnh tranh, bảo đảm quyền tự do cạnh tranh trong kinh doanh theo khoản 2 Điều 6 Luật Cạnh tranh năm 2018. “Không nên quy định TNPP không được mua hàng của nhau như một điều kiện kinh doanh nếu bản chất đây không phải là điều kiện kinh doanh. Các quyền nói trên là quyền luật định, đã được pháp luật quy định. Dự thảo Nghị định không thể trái Luật”, nhóm thương nhân nêu.

Quy định rõ về đầu mối, phân phối và giá bán

Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng gửi Bộ Công Thương văn bản góp ý đối với dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu.

Một trong những đề xuất đáng chú ý liên quan đến điều kiện đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu. Dự thảo quy định thương nhân đầu mối phải có tối thiểu 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống phân phối, với hợp đồng ký với thương nhân phân phối còn hiệu lực dưới 5 năm được chấp nhận.

Hiệp hội đề nghị bỏ nội dung này. Theo Hiệp hội, nếu thương nhân phân phối được quyền lựa chọn ký hợp đồng dưới nhiều hình thức, trong đó có mua xăng dầu từ nhiều thương nhân cung cấp, thì nhiều đầu mối có thể không đáp ứng được điều kiện về số lượng thương nhân phân phối thuộc hệ thống của mình.

Hiệp hội cho rằng, các điều kiện về cảng chuyên dụng, sức chứa bồn bể thuộc sở hữu và số lượng cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu, cùng tổng nguồn tối thiểu hằng năm theo dự thảo, đã có thể được sử dụng để đánh giá năng lực của thương nhân đầu mối.

Đối với điều kiện của thương nhân phân phối, Hiệp hội thống nhất với phương án cho phép doanh nghiệp ký hợp đồng với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp xăng dầu, trong đó có thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu và thương nhân phân phối khác.

Hiệp hội cho rằng việc nâng điều kiện đối với thương nhân phân phối có thể khiến số lượng doanh nghiệp trong nhóm này giảm, trong khi nhu cầu cung ứng cho khoảng 10.500 thương nhân phân phối theo cách gọi trong văn bản là rất lớn. Hiệp hội cũng nhấn mạnh vai trò của thương nhân phân phối trong việc giải quyết các vấn đề tài chính cho chuỗi, duy trì tồn kho và đưa nguồn hàng tới những khu vực mà thương nhân đầu mối khó tiếp cận.

Với giao dịch giữa các thương nhân phân phối, Hiệp hội đồng tình với phương án cho phép mua bán nhưng phải kèm điều kiện. Trong đó, giao dịch phải có hàng hóa thực tế, bên bán phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng, không được đơn phương ngừng hoặc giảm cung cấp trái với cam kết. Khi có nguy cơ không bảo đảm nguồn cung, doanh nghiệp phải thông báo cho bên mua và cơ quan quản lý.

Hiệp hội cũng thống nhất với yêu cầu không mua bán xăng dầu nếu không gắn với giao nhận hàng hóa thực tế, phải chuyển quyền sở hữu và bảo đảm truy xuất nguồn gốc theo lô hàng. Theo Hiệp hội, cần phân biệt giữa khâu trung gian không tạo ra giá trị và khâu phân phối đang thực hiện chức năng kinh tế thực sự. Các điều kiện về giao nhận, chuyển quyền sở hữu và truy xuất nguồn gốc có thể được sử dụng để kiểm soát các giao dịch này.

Các góp ý trên cho thấy nhóm thương nhân phân phối và Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cùng tập trung vào việc xác định rõ quyền mua bán của thương nhân phân phối, đồng thời đặt ra cơ chế kiểm soát giao dịch bằng hàng hóa thực tế, quyền sở hữu, nguồn cung, thuế và khả năng truy xuất.