Tuy nhiên, theo GS. Trần Văn Thọ, Nghị quyết chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng các chính sách phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng hai con số trong dài hạn thay vì chỉ chạy theo mục tiêu của một năm.
Không thể coi kinh tế tư nhân là một khối đồng nhất
Nghị quyết 68 về khu vực kinh tế tư nhân đã ban hành được hơn 1 năm. Ông đánh giá như thế nào về sự phát triển của khu vực kinh tế này ở thời điểm hiện nay?
GS. Trần Văn Thọ: Trong nhiều năm qua, nhận thức về vai trò của kinh tế tư nhân đã thay đổi rất nhiều, nhưng trên thực tế vẫn còn không ít rào cản, từ tư duy, thể chế cho đến môi trường kinh doanh. Dù đã có nhiều cải cách, khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn chịu khá nhiều hạn chế nếu so với yêu cầu phát triển.
Nghị quyết 68 có ý nghĩa rất đặc biệt vì lần đầu khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Đây là một bước tiến lớn về mặt nhận thức. Nhưng có nghị quyết mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để chuyển tinh thần của nghị quyết thành các chính sách cụ thể, khả thi và đi vào cuộc sống.
Vậy, đâu là giải pháp quan trọng nhất để Nghị quyết 68 phát huy hiệu quả, thưa ông?
GS. Trần Văn Thọ: Theo tôi, trước hết phải nghiên cứu thực tiễn kỹ hơn trước khi thiết kế chính sách. Điều rất quan trọng là không thể xem khu vực kinh tế tư nhân như một khối thống nhất. Đây là một khu vực rất đa dạng nên cần được phân thành những nhóm khác nhau để có chính sách phù hợp.
Nhóm thứ nhất là các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn kinh tế tư nhân. Đây là lực lượng có khả năng dẫn dắt nền kinh tế và cạnh tranh ở tầm khu vực cũng như quốc tế. Nhóm thứ hai là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là khu vực đông đảo, năng động và có nhiều đặc điểm rất khác so với các tập đoàn lớn.
Nhóm thứ ba là kinh tế hộ gia đình và các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể. Số lượng lên tới khoảng 5 triệu hộ, quy mô rất nhỏ nhưng lại có vai trò rất lớn đối với nền kinh tế. Ba nhóm này có đặc điểm hoàn toàn khác nhau nên nếu áp dụng cùng một chính sách thì sẽ không hiệu quả. Chính sách phải được thiết kế riêng cho từng nhóm.
Riêng với các doanh nghiệp đầu đàn, theo ông Nhà nước cần có chính sách gì để hình thành những tập đoàn đủ sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới?
GS. Trần Văn Thọ: Các doanh nghiệp lớn của Việt Nam thời gian qua đã có những bước phát triển rất đáng ghi nhận. Nhưng nếu muốn họ vươn xa hơn thì cần một cơ chế đồng hành từ phía Nhà nước. Theo kinh nghiệm của nhiều nước, Nhà nước và các doanh nghiệp lớn phải cùng chia sẻ tầm nhìn phát triển dài hạn của đất nước.
Chẳng hạn, cần cùng nhau xây dựng bức tranh về nền kinh tế sau 10 năm hay 15 năm nữa sẽ phát triển theo hướng nào, ngành nào sẽ là động lực tăng trưởng, cơ cấu công nghiệp sẽ thay đổi ra sao.
Đây không phải là việc riêng của Nhà nước, mà doanh nghiệp lớn cũng cần tham gia bởi họ có rất nhiều thông tin thực tiễn, có năng lực phân tích thị trường và khả năng dự báo. Một vấn đề rất quan trọng khác là đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Hiện nay, tổng chi cho R&D của Việt Nam mới khoảng 0,7% GDP, trong khi mục tiêu đặt ra là khoảng 2%.
Đây là khoảng cách rất lớn. Muốn đạt được mục tiêu đó, không chỉ Nhà nước mà cả doanh nghiệp cũng phải tăng đầu tư cho khoa học công nghệ. Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi về thuế và các cơ chế hỗ trợ để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, phải tạo cơ chế để các doanh nghiệp lớn liên kết với doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước. Khi hình thành được hệ sinh thái doanh nghiệp như vậy thì sức cạnh tranh của toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân sẽ được nâng lên.
Muốn FDI lan tỏa thì doanh nghiệp Việt phải đủ mạnh
Bộ Chính trị cũng vừa ban hành Nghị quyết 70 về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo ông, cần làm gì để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của khu vực FDI?
GS. Trần Văn Thọ: Thực ra đây là vấn đề chúng tôi đã kiến nghị từ khoảng 20 năm trước. Muốn FDI tạo hiệu ứng lan tỏa thì phải hình thành được sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Điều quan trọng nhất là nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.
Các tập đoàn nước ngoài chỉ nội địa hóa khi doanh nghiệp trong nước có thể cung cấp linh kiện, nguyên vật liệu hoặc dịch vụ với chất lượng tốt, giá thành cạnh tranh và giao hàng đúng tiến độ.
Nếu doanh nghiệp Việt còn quá yếu thì rất khó để họ lựa chọn. Do đó, chính sách không chỉ nhằm thu hút FDI mà còn phải thúc đẩy doanh nghiệp trong nước lớn mạnh, tạo điều kiện để các doanh nghiệp liên kết với nhau, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi doanh nghiệp Việt đủ mạnh, quá trình liên kết với khu vực FDI sẽ diễn ra một cách tự nhiên hơn.
Chính phủ đang quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong năm nay. Theo ông, động lực nào sẽ giúp đạt mục tiêu này và khu vực kinh tế tư nhân sẽ đóng vai trò ra sao?
GS. Trần Văn Thọ: Tôi cũng là người nhiều lần đề xuất Việt Nam nên hướng tới giai đoạn tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, quan điểm của tôi có khác một chút so với cách đặt mục tiêu hiện nay.
Tăng trưởng hai con số là mục tiêu đúng, nhưng không nhất thiết phải đạt ngay trong năm nay. Nếu quá tập trung vào một mục tiêu ngắn hạn, chúng ta có thể phải đánh đổi bằng những hệ lụy khác như lạm phát, mất cân đối vĩ mô hoặc những rủi ro phát sinh trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.
Theo tôi, điều quan trọng nhất hiện nay là chuẩn bị nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới. Những nghị quyết lớn vừa được ban hành về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và khu vực FDI cần nhanh chóng được cụ thể hóa thành chính sách và được thực thi hiệu quả.
Theo tôi, Việt Nam cần khoảng 4-5 năm để tạo dựng đầy đủ những tiền đề đó. Khi nền tảng đã đủ vững, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ khả thi và bền vững hơn nhiều so với việc cố đạt bằng mọi giá trong một năm.
Kinh tế tư nhân sẽ là động lực quan trọng nhất của quá trình này. Nhưng để khu vực đó phát huy hết tiềm năng, điều quyết định vẫn là chất lượng thể chế và khả năng biến các chủ trương lớn thành chính sách cụ thể, nhất quán và hiệu quả.
Trân trọng cảm ơn ông!
Nguồn : https://vietnamfinance.vn/khong-the-dung-mot-chinh-sach-cho-ca-khu-vuc-kinh-te-tu-nhan-d148184.html.