Lệch pha tài khóa – tiền tệ, tăng trưởng có thể ‘trật nhịp’

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026–2030, bắt đầu ngay từ 2026 việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ được xem là yếu tố then chốt.

Nếu thắt chặt tài khóa quá mức có thể làm suy giảm tăng trưởng

– Trong bối cảnh tình hình trong nước còn nhiều khó khăn, tình hình thế giới còn nhiều biến động, việc điều hành nền kinh tế càng trở nên không dễ dàng. Theo quan điểm của ông, trong bối cảnh hiện tại chính sách tài khoá và tiền tệ nên thay đổi như thế nào để điều hành, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Trong giai đoạn 2026–2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân ở mức hai chữ số, hướng tới trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước công nghiệp thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, cần huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực như đất đai, vốn, lao động, khoa học – công nghệ và năng lực doanh nhân.

Thực tiễn từ các nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc cho thấy, tăng trưởng cao bền vững phải dựa trên việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, gắn với đổi mới sáng tạo, tiến bộ khoa học – công nghệ và nâng cao năng suất tổng hợp các yếu tố (TFP). Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa và tiền tệ chỉ phát huy hiệu quả khi trực tiếp thúc đẩy quá trình hình thành mô hình tăng trưởng mới này.

Chính sách tài khóa có vai trò huy động và phân bổ nguồn lực thông qua thu – chi ngân sách, đặc biệt là chi đầu tư phát triển. Tuy nhiên, nếu thắt chặt tài khóa quá mức có thể làm suy giảm tăng trưởng, trong khi nới lỏng thiếu hiệu quả lại gây lãng phí và áp lực lạm phát.

Trong khi đó, chính sách tiền tệ cần phối hợp hài hòa với tài khóa để bảo đảm dòng chảy vốn trong nền kinh tế. Nếu thiếu đồng bộ, việc điều hành có thể vượt tầm kiểm soát, làm suy giảm dư địa chính sách và ảnh hưởng đến tăng trưởng.

– Theo ông, sự phối hợp giữa hai chính sách này cần được thực hiện như thế nào trong từng kịch bản?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ có thể tạo ra bốn kịch bản gồm: tiền tệ lỏng – tài khóa chặt; cả hai cùng lỏng; tiền tệ chặt – tài khóa lỏng; và cả hai cùng chặt. Việc lựa chọn kịch bản phù hợp cần căn cứ vào từng giai đoạn phát triển cụ thể.

Mục tiêu của sự phối hợp này là tái phân bổ nguồn lực theo hướng vừa mở rộng quy mô, vừa điều chỉnh cơ cấu, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Trong điều kiện nền kinh tế có độ mở cao, cần đặc biệt tính đến các tác động quốc tế để tối ưu hiệu quả chính sách.

– Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, ông đánh giá định hướng chính sách trong giai đoạn tới ra sao?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Trong giai đoạn 2000–2025, tăng trưởng GDP bình quân của Việt Nam đạt khoảng 6,5%/năm, tiềm ẩn nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Do đó, giai đoạn 2026–2030 cần phấn đấu đạt mức tăng trưởng khoảng 10%.

Một số chỉ tiêu quan trọng cũng cần được cải thiện, như TFP tăng từ 45% lên 55%, kinh tế số từ 14,6% lên 30%, hệ số ICOR giảm xuống 3,0–3,5. Chi đầu tư phát triển cần tăng từ khoảng 40% lên trên 50%.

Về tiền tệ, tăng trưởng cung tiền M2 giai đoạn tới nên duy trì khoảng 13%/năm. Tăng trưởng tín dụng dự kiến ở mức 15% trong năm 2026, trong bối cảnh hệ số tín dụng/GDP hiện đã ở mức cao, khoảng 146%, cho thấy nền kinh tế phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng và cần giảm tải áp lực này.

Ở phía tài khóa, cần mở rộng chi đầu tư công, đặc biệt là các dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc, đường sắt tốc độ cao, sân bay, cảng biển, trung tâm logistics và hạ tầng số. Riêng năm 2026, quy mô đầu tư công có thể đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh đó, cần tăng chi cho nghiên cứu – phát triển lên khoảng 2% GDP, thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế, ưu đãi tiền thuê đất để hỗ trợ doanh nghiệp. Các chương trình an sinh như nhà ở xã hội, xóa nhà tạm, cải cách tiền lương cũng góp phần kích cầu và thúc đẩy tổng cầu.

Cần các kịch bản khác nhau để ứng phó

– Vậy, ông có đề xuất gì cho việc phối hợp chính sách trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Trong ngắn hạn, cần tinh giản biên chế, tiết kiệm chi thường xuyên, chống lãng phí, đặc biệt trong đầu tư công. Đồng thời, đẩy nhanh giải ngân, bảo đảm minh bạch và có thể linh hoạt huy động thêm nguồn lực từ tín dụng, xã hội hóa hoặc trái phiếu công trình khi cần thiết. Kỷ luật tài khóa cần được thực thi nghiêm, gắn với trách nhiệm người đứng đầu.

Trong trung hạn, cần điều chỉnh cơ cấu chi tiêu theo hướng tăng chi đầu tư phát triển, ưu tiên các dự án quy mô liên vùng, quốc gia và hợp tác quốc tế. Hệ thống thuế cần được hoàn thiện để bảo đảm nguồn thu bền vững, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong thu – chi ngân sách. Việc hoàn thiện thể chế tài khóa cần gắn với mô hình tăng trưởng mới.

Trong dài hạn, cần tập trung phát triển các dự án chiến lược có sức lan tỏa lớn, như hạ tầng quốc gia, công nghệ chiến lược, các ngành mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, cần cơ chế huy động đa dạng nguồn vốn từ khu vực tư nhân, thị trường chứng khoán, trái phiếu, tín dụng và vốn quốc tế.

Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế dự phòng rủi ro trong đầu tư công, có thể thông qua các công cụ bảo hiểm vốn, nhằm bảo đảm nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

– Ông đánh giá thế nào về vai trò của cơ chế giám sát và cảnh báo chính sách?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Cơ chế cảnh báo và giám sát tài khóa – tiền tệ cần được hoàn thiện theo hướng hiện đại, kết hợp cả tiêu chí định tính và định lượng. Việc dự báo các rủi ro từ bên ngoài như xung đột, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động giá cả hay thay đổi chính sách thương mại cần được thực hiện thường xuyên với công cụ hiện đại.

Trên cơ sở đó, cần xây dựng các kịch bản điều hành khác nhau để chủ động ứng phó. Công tác giám sát cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan.

Đồng thời, cần xây dựng hệ thống dữ liệu lớn đồng bộ, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng dự báo, đánh giá và điều hành chính sách.

Có thể khẳng định, mỗi điều chỉnh của chính sách tài khóa cần đi kèm với sự hỗ trợ kịp thời của chính sách tiền tệ. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm tăng trưởng cao nhưng vẫn giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và phân bổ hiệu quả các nguồn lực trên nền tảng mô hình tăng trưởng mới.

Trân trọng cảm ơn ông!