Hai sứ mệnh làm giàu đẹp Thủ đô và vì sự thịnh vượng quốc gia

Thủ đô không chỉ tăng trưởng cho mình

Tầm nhìn phát triển kinh tế của Hà Nội đến năm 2045 đặt ra một khát vọng lớn: tăng trưởng nhanh, bền vững, hiện đại, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu tàu kinh tế. Tuy nhiên, theo ThS. Vũ Tuấn Anh – Sáng lập AIWORK, nếu chỉ dừng lại ở mục tiêu tăng trưởng cho riêng mình, cách tiếp cận đó vẫn chưa đầy đủ và có thể dẫn tới sai lệch chiến lược trong dài hạn. Vai trò của một thủ đô không giống bất kỳ đô thị nào khác. Hà Nội không chỉ là một cực tăng trưởng mà còn là trung tâm điều phối, dẫn dắt và lan tỏa động lực phát triển cho toàn bộ nền kinh tế quốc gia.

“Hà Nội không chỉ phải tăng trưởng nhanh mà còn phải giúp phần còn lại của đất nước tăng trưởng nhanh. Đây mới là thách thức thật sự,” ông Tuấn Anh nhấn mạnh.

Trong nhiều thập niên qua, cách tiếp cận phổ biến khi nói về phát triển các đô thị lớn thường tập trung vào năng lực cạnh tranh nội tại như GDP, hạ tầng, tài chính, công nghệ, nhân lực và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, với một thủ đô, những yếu tố đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Thủ đô không phải một thực thể kinh tế độc lập tối đa hóa lợi ích riêng. Thủ đô là trung tâm quyền lực, trung tâm thể chế, trung tâm biểu tượng và trung tâm điều phối. Nếu thủ đô tăng trưởng mạnh nhưng không tạo được hiệu ứng lan tỏa thì tăng trưởng đó chưa hoàn thành sứ mệnh lịch sử của nó.

Lịch sử cho thấy hai kiểu tăng trưởng của các đô thị lớn. Thứ nhất là tăng trưởng “hấp thụ”, tức thu hút nguồn lực từ khắp nơi về trung tâm và giữ lại phần lớn giá trị gia tăng tại đó. Thứ hai là tăng trưởng “lan tỏa”, khi trung tâm tạo ra cơ chế, hạ tầng, thị trường, công nghệ và thể chế để các khu vực khác cùng phát triển.

Theo ông Tuấn Anh, nếu Hà Nội chỉ đi theo mô hình hấp thụ, khoảng cách phát triển giữa các vùng sẽ ngày càng giãn rộng. Khi đó, thủ đô càng phát triển thì phần còn lại càng tụt lại, và chính sự mất cân bằng này sẽ trở thành rào cản đối với sự phát triển bền vững của chính Hà Nội.

Theo đó, một thủ đô thực sự mạnh, là thủ đô có khả năng biến sức mạnh của mình thành sức mạnh chung. Điều này đòi hỏi Hà Nội phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: tăng trưởng nhanh, hiệu quả cho chính mình; và thiết kế cơ chế để tăng trưởng đó trở thành động lực cho các địa phương khác. Không phải thủ đô nào trên thế giới cũng làm được điều này, và đây chính là lý do làm thủ đô khó hơn rất nhiều so với làm một trung tâm kinh tế đơn thuần.

Bên cạnh đó, tăng trưởng của một thủ đô không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà còn bằng mức độ lan tỏa. Nếu Hà Nội tăng trưởng hai con số nhưng các tỉnh khác tăng trưởng thấp, tổng thể nền kinh tế vẫn không bền vững. Ngược lại, nếu Hà Nội tạo ra hệ sinh thái giúp các địa phương nâng năng suất, thu hút đầu tư và cải thiện quản trị, khi đó thủ đô mới thực sự trở thành đầu tàu quốc gia.

Tuy nhiên ông Vũ Tuấn Anh cũng lưu ý, khi tập trung mọi nguồn lực để tối đa hóa lợi thế bằng việc tập trung hóa quá mức về vốn, nhân lực, công nghệ và dịch vụ chất lượng cao. Ngắn hạn thì hiệu quả, nhưng dài hạn tạo ra áp lực hạ tầng, chi phí sống tăng, bất bình đẳng vùng miền, di cư ồ ạt và quá tải đô thị. Khi đó, chính sự thành công của thủ đô lại tạo ra những vấn đề mà nó không thể tự giải quyết.

Từ “nam châm” thành “bộ não” của nền kinh tế

Theo ông Tuấn Anh: “Một thủ đô phải được thiết kế như một ‘bộ não’, không phải như một ‘nam châm’. Bộ não điều phối, kết nối, phân bổ và tối ưu hóa toàn hệ thống. Nam châm thì hút mọi thứ về phía mình. Nếu Hà Nội trở thành “nam châm”, hệ thống kinh tế quốc gia sẽ mất cân bằng; còn nếu trở thành “bộ não”, toàn bộ hệ thống sẽ vận hành hiệu quả hơn.

Để thực hiện vai trò kép này, chìa khóa nằm ở thể chế và hạ tầng liên kết. Thủ đô không chỉ xây đường cho mình mà phải xây mạng lưới cho cả vùng; không chỉ phát triển doanh nghiệp tại chỗ mà phải tạo chuỗi giá trị liên vùng; không chỉ thu hút nhân tài về trung tâm mà còn phải giúp tri thức lan tỏa ra ngoài. Vì thế, mỗi chính sách phát triển của thủ đô đều phải được đánh giá theo tiêu chí: nó giúp các địa phương khác phát triển như thế nào”.

Theo ông Tuấn Anh, khi phát triển trung tâm tài chính, mục tiêu không chỉ là tăng quy mô dịch vụ tài chính tại Hà Nội mà còn phải giúp doanh nghiệp ở các tỉnh tiếp cận vốn dễ hơn. Khi phát triển đổi mới sáng tạo, không chỉ xây khu công nghệ cao trong nội đô mà còn phải hình thành mạng lưới chuyển giao công nghệ cho toàn quốc. Khi xây dựng hạ tầng logistics, không chỉ tối ưu hóa giao thông nội thành mà phải giảm chi phí vận chuyển cho toàn bộ hệ thống sản xuất quốc gia.

Hơn thế, cách Hà Nội quản trị, quy hoạch, bảo tồn, đổi mới và tổ chức xã hội sẽ trở thành chuẩn mực để các địa phương học theo. Nếu thủ đô chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà không thể hiện mô hình phát triển cân bằng, bền vững và bao trùm, hiệu ứng học tập quốc gia sẽ bị méo mó. Trong bối cảnh Việt Nam chuyển sang giai đoạn tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, Yêu cầu về vai trò lan tỏa của Hà Nội càng trở nên cấp thiết.

“Điều này không thể xảy ra nếu chỉ một vài đô thị lớn tăng trưởng nhanh. Nó đòi hỏi mạng lưới sản xuất, tri thức và hạ tầng được nâng cấp đồng bộ trên diện rộng. Thủ đô phải là trung tâm thiết kế và kích hoạt quá trình đó,” ông Tuấn Anh nói.

Vì thế ông Vũ Tuấn Anh nhấn mạnh, nhiệm vụ kép của Hà Nội không phải là gánh nặng mà là điều kiện để tăng trưởng bền vững. Khi các địa phương khác phát triển, thị trường mở rộng, chuỗi cung ứng đa dạng, áp lực di cư giảm, chi phí xã hội thấp hơn và chính Hà Nội cũng được hưởng lợi.

“Làm thủ đô khó hơn rất nhiều so với làm một thành phố giàu có. Một thành phố giàu có chỉ cần tối đa hóa lợi thế của mình. Một thủ đô phải tối ưu hóa lợi ích của toàn hệ thống. Thành công của thủ đô, không được đo bằng việc vượt lên bao xa so với các địa phương khác mà bằng mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng”, Ông Tuấn Anh nói.

Vì thế, nếu tầm nhìn 2045 chỉ nhấn mạnh việc Hà Nội trở thành siêu đô thị hiện đại mà không làm rõ cơ chế lan tỏa tăng trưởng quốc gia, thì tầm nhìn đó mới hoàn thành một nửa nhiệm vụ. Thủ đô không chỉ cần lớn hơn, giàu hơn, hiện đại hơn. Thủ đô cần làm cho toàn bộ đất nước mạnh hơn.

Một tầm nhìn đúng cho Hà Nội phải bắt đầu từ nguyên lý: thủ đô không tồn tại cho riêng mình mà tồn tại để tổ chức sự phát triển của cả quốc gia. Khi nguyên lý này trở thành trung tâm chiến lược, tăng trưởng hai con số của Hà Nội sẽ không còn là mục tiêu cuối cùng mà là công cụ để tạo ra tăng trưởng hai con số cho tất cả các tỉnh, thành và cho toàn bộ nền kinh tế.

“Hà Nội không chỉ phải chạy nhanh. Hà Nội phải kéo cả đoàn tàu cả nước cùng chạy nhanh, thậm chí nhanh hơn chính mình. Đó mới là thước đo thực sự của một thủ đô thành công và cũng là thử thách lớn nhất của tầm nhìn 2045,” ông Vũ Tuấn Anh khẳng định.