Áp lực nào đẩy vàng đi ngược quy luật?

Vàng không còn tăng theo bản năng trú ẩn

Trong suy nghĩ của nhiều nhà đầu tư cá nhân, chiến tranh và bất ổn địa chính trị thường đồng nghĩa với việc giá vàng sẽ tăng mạnh. Tuy nhiên, diễn biến thị trường gần đây cho thấy mối quan hệ này không còn mang tính cơ học như trước. Thực tế, có những giai đoạn căng thẳng leo thang nhưng vàng không tăng, thậm chí còn giảm hoặc chỉ đi ngang, khiến nhiều người bất ngờ.

Theo ghi nhận, giá vàng thế giới đã giảm mạnh tới hơn 20% chỉ trong thời gian ngắn sau khi đạt đỉnh đầu năm 2026, bất chấp xung đột Trung Đông gia tăng. Thậm chí, có thời điểm vàng ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong hơn 40 năm, cho thấy vai trò trú ẩn an toàn truyền thống đang bị đặt dấu hỏi.

Theo báo cáo của Hội đồng vàng thế giới, giá vàng hiện chịu tác động tổng hợp từ nhiều yếu tố vĩ mô, trong đó quan trọng nhất là lãi suất, sức mạnh của đồng USD và lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ.

Khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất ở mức cao, dòng tiền có xu hướng rời khỏi vàng – một tài sản không sinh lãi – để chuyển sang các kênh đầu tư có lợi suất hấp dẫn hơn như trái phiếu.

Bên cạnh đó, sự tăng giá của đồng USD cũng tạo áp lực lên vàng. Do vàng được định giá bằng USD, khi đồng tiền này mạnh lên, vàng trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư quốc tế, từ đó làm giảm nhu cầu.

Theo phân tích của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), trong các giai đoạn bất ổn kéo dài, dòng tiền toàn cầu không chỉ tìm đến vàng mà còn quay mạnh về USD như một tài sản trú ẩn mang tính thanh khoản cao hơn.

Một yếu tố khác là sự hấp dẫn của thị trường trái phiếu Mỹ. Dữ liệu từ Bộ Tài chính Mỹ cho thấy nhu cầu mua trái phiếu tăng mạnh trong bối cảnh bất ổn, nhờ vào tính an toàn và lợi suất ổn định. Điều này khiến vai trò “trú ẩn độc tôn” của vàng bị chia sẻ đáng kể. Nói cách khác, trong thế giới tài chính hiện đại, vàng không còn là lựa chọn duy nhất khi rủi ro gia tăng.

Dòng tiền toàn cầu và vai trò trung tâm của Mỹ

Trước thực trạng trên, nhiều chuyên gia và tổ chức tài chính đã đưa ra các cách lý giải khác nhau về hành vi của dòng tiền trong bối cảnh chiến tranh và bất ổn.

Một trong những quan điểm phổ biến được Goldman Sachs đề cập, vàng thường chỉ hưởng lợi trong giai đoạn đầu của khủng hoảng khi tâm lý lo ngại tăng cao. Tuy nhiên, khi bất ổn kéo dài, nhà đầu tư sẽ ưu tiên nắm giữ USD và trái phiếu Mỹ vì vừa đảm bảo an toàn, vừa tạo ra dòng thu nhập từ lãi suất. Điều này khiến vàng dần mất lợi thế tương đối.

Ở góc độ khác, World Bank nhấn mạnh vai trò then chốt của lãi suất thực. Khi lãi suất thực ở mức cao, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng lên, khiến giá vàng chịu áp lực giảm. Ngược lại, khi chu kỳ nới lỏng tiền tệ bắt đầu, vàng thường bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh.

Trong khi đó, các phân tích từ Reuters và Financial Times cho thấy chiến tranh không phải lúc nào cũng đủ để đẩy giá vàng đi lên. Yếu tố quyết định nằm ở mức độ lan rộng của khủng hoảng và khả năng ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống tài chính. Chỉ khi niềm tin vào các tài sản tài chính truyền thống bị lung lay, vàng mới thực sự phát huy vai trò trú ẩn mạnh mẽ.

Viện nghiên cứu chính sách Brookings chia sẻ, vị thế trung tâm của Mỹ trong hệ thống tài chính toàn cầu vẫn chưa bị thay thế. Đồng USD tiếp tục là đồng tiền dự trữ chủ đạo, còn thị trường trái phiếu Mỹ vẫn là nơi có quy mô và thanh khoản lớn nhất thế giới. Vì vậy, trong phần lớn các kịch bản bất ổn, dòng tiền quốc tế vẫn có xu hướng quay về Mỹ thay vì chuyển hoàn toàn sang vàng.

Trong nước, nhiều chuyên gia kinh tế cũng đưa ra những góc nhìn đáng chú ý, góp phần lý giải rõ hơn hiện tượng này.

Ông Nguyễn Quang Huy – chuyên gia tài chính ngân hàng cho rằng, xu hướng giảm của vàng hoàn toàn có thể tiếp diễn nếu các yếu tố vĩ mô chưa thay đổi. Giá vàng thế giới có thể lùi về các vùng thấp hơn khi dòng tiền tiếp tục rời khỏi kim loại quý để quay về các tài sản có tính thanh khoản và sinh lời cao hơn.

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Phong nhận định rằng, ngay cả trong bối cảnh chiến tranh, vàng vẫn có thể giảm nếu xung đột kéo dài và gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu. Khi đó, nhu cầu tiền mặt và tái cơ cấu danh mục sẽ khiến nhà đầu tư buộc phải bán vàng.

Ở một góc nhìn khác, TS. Lê Bá Chí Nhân cho rằng thị trường tài chính hiện đại vận động theo kỳ vọng nhiều hơn là sự kiện. Theo ông, khi thông tin về chiến tranh đã được phản ánh vào giá từ trước, thị trường có thể xuất hiện hiện tượng “mua tin đồn, bán sự thật”. Đồng thời, áp lực giải chấp và cân đối danh mục cũng khiến nhà đầu tư bán vàng ngay trong lúc rủi ro gia tăng.

Tuy vậy, một số cảnh báo dài hạn cũng được đưa ra. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hoa Kỳ (CBO), nợ công của Mỹ đang ở mức cao kỷ lục so với GDP, tạo ra áp lực tài khóa trong tương lai. Nếu niềm tin vào USD suy yếu hoặc hệ thống tài chính toàn cầu có biến động lớn, vàng có thể bước vào một chu kỳ tăng giá mạnh hơn. Tuy nhiên, đây vẫn là kịch bản mang tính giả định và chưa xảy ra.

Nhìn chung, giá vàng không còn phản ứng đơn giản theo bất ổn địa chính trị mà phụ thuộc vào cách dòng tiền toàn cầu vận động giữa các kênh tài sản. Chuyên gia cho rằng, việc hiểu rõ các yếu tố này giúp nhà đầu tư tránh được tâm lý đám đông và đưa ra quyết định hợp lý hơn trong bối cảnh thị trường ngày càng phức tạp.