‘Đầu tư cho y tế là đầu tư cho năng lực thoát nghèo’

Cần cách tiếp cận đa chiều trong giảm nghèo

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2022, Việt Nam chính thức áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, không chỉ dựa trên thu nhập mà còn tính đến mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Cách tiếp cận này được đánh giá là tiệm cận thông lệ quốc tế, phù hợp với khung đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP).

Nhờ chuyển đổi tư duy và phương pháp tiếp cận, giai đoạn 2021–2025, công tác giảm nghèo bền vững của Việt Nam ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm mạnh từ 5,2% năm 2021 xuống còn 1,93% vào năm 2024, vượt mục tiêu Quốc hội giao. Đáng chú ý, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 4,45%/năm, cho thấy hiệu quả lan tỏa rõ nét tại các vùng khó khăn.

Cùng với đó, hơn 1,3 triệu lượt hộ nghèo, cận nghèo được tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách để phát triển chăn nuôi, trồng trọt và dịch vụ; trên 90.000 hộ nghèo được hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở; hơn 2.500 công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư, góp phần cải thiện điều kiện sống cho hàng triệu người dân.

Song hành với các chính sách sinh kế, y tế – đặc biệt là bảo hiểm y tế – tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, giúp người nghèo giảm rủi ro và hạn chế tái nghèo. Thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy, đến hết năm 2024, 100% hộ nghèo trên cả nước đã được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí. Nhà nước đồng thời hỗ trợ 70% mức đóng cho hộ cận nghèo; nhiều địa phương còn huy động thêm nguồn lực xã hội để hỗ trợ phần còn lại, nâng mức hỗ trợ lên 100%.

Tính chung giai đoạn 2021–2025, hơn 15 triệu lượt người nghèo đã được khám, chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm y tế. Mạng lưới hơn 11.000 trạm y tế xã đạt chuẩn quốc gia cũng giúp người dân, nhất là khu vực nông thôn, miền núi, tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại cơ sở. Nhờ đó, gánh nặng chi phí y tế – một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tái nghèo – được giảm thiểu rõ rệt.

Nhằm tiếp tục phát huy vai trò của chính sách bảo hiểm y tế trong hỗ trợ người nghèo, Bảo hiểm xã hội Việt Nam mới đây đã ban hành Kế hoạch số 2716/KH-BHXH, phát động chương trình “Tặng thẻ bảo hiểm y tế cho người có hoàn cảnh khó khăn, mang Tết ấm đến với người nghèo Xuân Bính Ngọ”. Chương trình triển khai trên toàn hệ thống, ưu tiên người cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, học sinh – sinh viên, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ và các hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Việc trao tặng thẻ bảo hiểm y tế dự kiến hoàn thành trước ngày 30/11/2025.

Cùng với đó, các chương trình thăm khám sức khoẻ miễn phí cho người nghèo cũng được nhiều địa phương tổ chức trên cả nước.

Bình luận về vấn đề này, TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, việc chuyển sang cách tiếp cận giảm nghèo đa chiều hiện nay là một định hướng rất đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Cách tiếp cận này không chỉ là “cho con cá” (hỗ trợ trực tiếp) hay “cho cần câu” (cung cấp công cụ), mà cốt lõi là “trang bị năng lực” để người dân tự câu cá. Năng lực đó đến từ việc người dân được tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, thông tin.

“Chúng ta phải tiếp cận được các dịch vụ mà nâng cao năng lực của con người. Ví dụ như phải tiếp cận được dịch vụ y tế, phải tiếp cận được giáo dục, phải tiếp cận được thông tin… những thứ giúp nâng cao năng lực của con người”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Ông Dũng khẳng định, khi người dân có sức khỏe, có tri thức, có thông tin, họ sẽ có năng lực để tự tạo sinh kế, tự vươn lên và quan trọng hơn là tự chống chọi với những rủi ro.

“Cách tiếp cận này cũng giúp tránh “khuyến khích ngược”, tức là tình trạng một số người không muốn thoát nghèo để tiếp tục nhận trợ cấp. Khi sự hỗ trợ tập trung vào việc xây dựng năng lực, nó sẽ khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, biến người nghèo từ đối tượng thụ hưởng thành chủ thể của quá trình phát triển”, TS Nguyễn Sĩ Dũng khẳng định.

Ông Dũng khẳng định đầu tư cho y tế phải được xem là khoản đầu tư chiến lược và hiệu quả cho giảm nghèo bền vững. “Sức khoẻ là vấn đề rất quan trọng. Có khi vươn lên được rồi nhưng mà anh ốm trở lại một cái thì lại lại trở về số 0. Tôi nghĩ rằng Tổng Bí thư Tô Lâm đã thúc đẩy những chuyện đó là rất đúng đắn. Bây giờ tính làm sao tất cả người dân mỗi năm được khám sức khoẻ một lần, khám ra bệnh thì được chữa. Bởi vì nếu không có sức khỏe thì quả thực là không có điều kiện để vươn lên đâu. Anh ốm sáng ốm, chiều ốm lặt vặt thì không làm được. Điều kiện để giảm nghèo bền vững thì gồm nhiều thứ nhưng chăm sóc sức khỏe của người dân là một vấn đề cần ưu tiên”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Bảo hiểm y tế là lá chắn trước rủi ro

Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam nhấn mạnh, mỗi tấm thẻ bảo hiểm y tế không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh, mà còn là “lá chắn” bảo vệ trước rủi ro bệnh tật và chi phí y tế, qua đó góp phần giảm nghèo bền vững và lan tỏa tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng.

Dù vậy, chính sách bảo hiểm y tế vẫn đối mặt với những thách thức nhất định, như chênh lệch vùng miền, nguồn lực y tế chưa đồng đều và một số nhóm đối tượng chưa được bao phủ đầy đủ. Đến hết tháng 9/2025, cả nước có 92,34 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, đạt tỷ lệ bao phủ 91,1% dân số.

Trước thực tế đó, Đảng và Nhà nước tiếp tục khẳng định mục tiêu phát triển hệ thống y tế công bằng, hiệu quả và bền vững, lấy bảo hiểm y tế làm trung tâm. Một dấu mốc quan trọng là Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về miễn viện phí cơ bản cho toàn dân, được kỳ vọng tạo bước ngoặt trong chính sách y tế nhân văn. Cùng với đó, ngày 17/10/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá trong bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân, với nhiều ưu tiên cho người thu nhập thấp.

Theo dự thảo, từ năm 2027, người thuộc hộ cận nghèo và người từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp xã hội sẽ được thanh toán 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế; đồng thời thí điểm các gói bảo hiểm bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân.

Cùng với giảm nghèo, Việt Nam luôn đặc biệt chú trọng chính sách an sinh bao phủ toàn bộ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Hiện cả nước có hơn 2,5 triệu người cao tuổi hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, gần 1,9 triệu người cao tuổi được hưởng trợ cấp xã hội, 95% người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế.

Hệ thống hơn 544 cơ sở trợ giúp xã hội, trong đó có 73 cơ sở chuyên biệt cho người khuyết tật, nạn nhân bom mìn, chất độc da cam, đang hoạt động hiệu quả. Nhà nước cũng hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho người nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người có công, trẻ em dưới 6 tuổi, người cao tuổi, góp phần bảo đảm mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe khi cần.

Đây cũng chính là một trong những kết quả và chỉ tiêu chủ yếu cần đạt được đến năm 2025 trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 nhằm góp phần giải quyết mức độ thiếu hụt dịch vụ về y tế, khi bảo đảm 100% người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế. Những thành tựu trong chính sách bảo hiểm y tế thời gian qua đã khẳng định, bảo hiểm y tế không chỉ là chính sách y tế, an sinh xã hội hiệu quả mà còn góp phần quan trọng trong công tác giảm nghèo bền vững, với mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”.