‘Khơi thông túi tiền, củng cố niềm tin tiêu dùng của dân’

Tiêu dùng trong dân đang yếu dần đi

Tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa 15, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế xã hội năm 2026, với mục tiêu tăng trưởng phấn đấu đạt từ 10% trở lên.

Xuất khẩu còn phụ thuộc vào thị trường bên ngoài bất định, đầu tư công chậm giải ngân, doanh nghiệp tư nhân chưa hồi phục đủ mạnh. Trong bức tranh ấy, tiêu dùng của người dân – chiếm gần 64% GDP là động cơ chủ lực, nhưng thực tế đang yếu dần.

Theo tính toán của nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê Nguyễn Bích Lâm, trong giai đoạn 2016–2019, tiêu dùng của dân cư chiếm tới 68,1% GDP. Đến 2020 – 2024, tỷ trọng này rơi xuống 54,9%, trong khi chi tiêu của Nhà nước tăng từ 6,5% lên 9,1% GDP.

Còn theo Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2025, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,07%, đóng góp 73,8% vào tăng trưởng GDP, nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu 10,5% mà Chính phủ đề ra.

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,5% theo giá hiện hành, chỉ còn 7,2% khi loại trừ yếu tố giá. Thị trường nội địa – vốn là “vùng đệm” của nền kinh tế trong khủng hoảng đang chậm nhịp.

Đáng nói, ở thời điểm hiện tại, niềm tin người tiêu dùng sụt mạnh. Theo Worldpanel by Numerator, quý II/2025, chỉ số niềm tin tiêu dùng đã xuống mức thấp nhất kể từ sau COVID-19. Người dân cắt giảm chi tiêu, tăng gửi tiết kiệm và tích trữ tài sản.

Tiền gửi dân cư lên tới 7,7 triệu tỷ đồng, tăng hơn 12% so với cùng kỳ năm trước, theo Ngân hàng Nhà nước. Con số nói lên tất cả: người dân chọn giữ tiền, không tiêu tiền.

Theo báo cáo Điều tra Lao động và Việc làm tháng 9, các hộ có thu nhập trong quý III/2025 giảm so với cùng kỳ năm trước cho biết nguyên nhân chủ yếu là do có thành viên hộ mất việc làm hoặc tạm nghỉ việc (34,1%); do quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ giảm (27,7%); do chi phí đầu vào tăng (23,4%); và do giá bán sản phẩm giảm (22,7%).

Ông Nguyễn Bích Lâm, Nguyễn tổng Cục trưởng, Tổng cục Thống kê thừa nhận một nền kinh tế sẽ khó bứt tốc nếu người dân chỉ lo giữ tiền của thay vì tiêu dùng và đầu tư.

Phải khơi thông sức mua

Theo đánh giá của các chuyên gia, muốn đạt được tăng trưởng hai con số, trước hết phải nhìn lại vị thế của người dân trong nền kinh tế. Họ cần được coi là động lực phát triển, là mạch máu truyền niềm tin, việc làm và đầu tư.

Vì thế, khi nền kinh tế cần bứt tốc, việc đầu tiên cần làm đó chính là khơi thông sức mua.

Các chuyên gia kinh tế đều đồng tình rằng tiêu dùng nội địa là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt khi xuất khẩu và đầu tư còn chịu áp lực từ biến động toàn cầu.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng trong những năm tới, cần các biện pháp kích cầu mạnh mẽ hơn, như giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), tăng lương cơ bản, hỗ trợ an sinh xã hội, và giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp để họ có thể giảm giá bán sản phẩm.

Từ góc độ chính sách, việc hỗ trợ tổng cầu tiêu dùng không chỉ là biện pháp tức thời mà còn tạo đòn bẩy bền vững, giúp nền kinh tế tăng trưởng tự nhiên và ổn định. Ngoài ra, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng, nếu không có các biện pháp đồng bộ, việc chỉ tập trung vào đầu tư hay xuất khẩu sẽ khó tạo sức bật mạnh, trong khi tiêu dùng trong nước chiếm tới 60–70% GDP.

Việc nhận thức rõ vai trò của tiêu dùng nội địa sẽ giúp doanh nghiệp, nhà quản lý và chính quyền địa phương thiết kế các chính sách hỗ trợ hiệu quả, vừa thúc đẩy chi tiêu, vừa duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Đồng quan điểm, ông Lê Xuân Trường – Trưởng bộ môn Thuế, Học viện Tài chính cũng nhấn mạnh, tổng cầu tiêu dùng chiếm phần lớn trong GDP, nên các biện pháp khuyến khích tiêu dùng, nếu thiết kế hợp lý, sẽ tạo đòn bẩy mạnh cho tăng trưởng. Bên cạnh các chính sách từ nhà nước, các chuyên gia cũng lưu ý doanh nghiệp phải điều chỉnh cách sản xuất và kinh doanh, cung cấp sản phẩm chất lượng, giá hợp lý và khuyến mãi phù hợp.

Tựu chung lại, đa số các ý kiến cho rằng muốn đạt được tăng trưởng hai con số, không thể chỉ trông vào xuất khẩu hay đầu tư công, mà phải bắt đầu từ sức mua và niềm tin của người dân.

Một nền kinh tế khỏe không phải là nền kinh tế thu được nhiều thuế, mà là nền kinh tế để người dân có khả năng chi tiêu, đầu tư và mưu cầu cuộc sống tốt hơn.

Chính sách tài khóa cần chuyển trọng tâm từ “thu nhiều để chi” sang “nuôi dưỡng sức mua để tăng trưởng”. Chính sách thuế cần coi việc bảo vệ thu nhập khả dụng của người dân là điều kiện tiên quyết của phát triển. Chính sách xã hội cần đặt mục tiêu giảm chi phí sinh hoạt cơ bản – học phí, y tế, nhà ở, năng lượng – như một phần của chiến lược tăng trưởng.

Và điều quan trọng nhất, phải giữ được ổn định kinh tế vĩ mô, chống lạm phát hiệu quả.

Khi người dân được giải phóng khỏi những gánh nặng không cần thiết, họ sẽ trở thành nguồn động lực mạnh nhất cho tăng trưởng và sáng tạo. Đó không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là tư duy phát triển mới – lấy con người làm trung tâm, coi sức dân là gốc của quốc gia thịnh vượng.

Chính người dân sẽ làm nên kỳ tích tăng trưởng 2 con số khi họ sống tốt hơn, tiêu dùng mạnh hơn, đóng góp nhiều hơn vào tương lai của chính mình, người thân và đất nước mình.