Sandbox đủ lớn và thể chế chuẩn quốc tế

Dám áp dụng sandbox”đủ lớn

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, để trở thành trung tâm tài chính quốc tế, Việt Nam trước hết phải đủ sức cạnh tranh với các trung tâm trong nhóm 20–30 toàn cầu, điển hình như Singapore. Hiện theo chỉ số phát triển tài chính, Việt Nam và kể cả TP.HCM vẫn chỉ ở mức trung bình thấp.

Yếu tố quyết định là xây dựng một “sandbox” đủ lớn, mà trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng và TP.HCM sẽ đảm nhận vai trò này. Trong bối cảnh Việt Nam còn thiếu nhiều nền tảng theo chuẩn quốc tế, cần một lộ trình bài bản và các bước đi phù hợp.

Ông Thành nhấn mạnh tinh thần nghị quyết của Quốc hội cho phép các thành viên trung tâm tài chính quốc tế được tham gia đầy đủ các dịch vụ và sản phẩm tài chính tương tự các trung tâm lớn trên thế giới. Điều này không chỉ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm quốc tế mà còn thu hút nguồn lực tài chính bên ngoài, kể cả vốn khởi nghiệp, dù đồng tiền Việt Nam chưa hoàn toàn chuyển đổi.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần xây dựng thể chế tài chính đạt chuẩn quốc tế, từ sản phẩm, cơ chế tham gia đến giải quyết tranh chấp qua trọng tài quốc tế. Đồng thời, Việt Nam cũng cần có lộ trình chuyển đổi đồng tiền, tạo điều kiện mở rộng và hội nhập sâu. Các đối tác chiến lược toàn cầu không chỉ góp vốn hạ tầng mà còn tham gia quản trị, xây dựng quy định, đào tạo nhân lực, đồng thời kết nối thị trường tài chính quốc tế và đưa nhà đầu tư đến Việt Nam.

Cuối cùng, ông Thành lưu ý, không có mục tiêu trung và dài hạn nào có thể đạt được nếu không bắt đầu ngay từ hôm nay. Khi nghị quyết đã ban hành và nghị định đang được xây dựng, hai yếu tố cần ưu tiên là thu hút sớm nhà đầu tư chiến lược và thiết kế cơ chế quản lý – giám sát – điều hành tối ưu cho trung tâm tài chính tại Đà Nẵng và TP.HCM, bên cạnh hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Chìa khóa thu hút nhà đầu tư vào IFC Việt Nam

Theo ông Damian Hickey – Giám đốc Khu vực Đông Nam Á, Viện Tony Blair vì Sự thay đổi Toàn cầu, các nhà đầu tư thường coi sự chắc chắn về pháp lý và cơ chế giải quyết tranh chấp quen thuộc là điều kiện tiên quyết để tham gia các trung tâm tài chính mới. Nếu Trung tâm tài chính quốc tế (IFC) Việt Nam hướng đến việc tích hợp các yếu tố của luật án lệ (common law) vào hệ thống luật dân sự (civil law) hiện có, đồng thời thành lập các tòa án chuyên biệt và một trung tâm trọng tài quốc tế, thì việc hợp tác với những IFC đã thành công trong cải cách này sẽ mang lại các mô hình thực tiễn để Việt Nam tham khảo và áp dụng.

Trước hết, cần ưu tiên nâng cao năng lực ngành tư pháp Việt Nam thông qua các quan hệ đối tác được thiết kế có chọn lọc, định hướng rõ ràng, tập trung vào chương trình đào tạo và trao đổi nghiên cứu.

Một ví dụ tiêu biểu là Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC), nơi đã hợp tác với Bộ Tư pháp Anh và Hội đồng Luật sư Anh nhằm củng cố hệ sinh thái dịch vụ pháp lý. Trong khuôn khổ hợp tác này, các đối tác Anh xây dựng chương trình đào tạo cho Học viện Luật của AIFC, trong khi AIFC chịu trách nhiệm tài trợ, tuyển chọn học viên và bảo đảm hậu cần.

Bằng cách điều chỉnh mô hình này, IFC Việt Nam có thể mời các thẩm phán, trọng tài viên và luật sư giàu kinh nghiệm từ những hệ thống pháp luật tiên tiến đến giảng dạy các khóa học chuyên sâu về tranh chấp thương mại, tranh chấp tài chính và tranh chấp xuyên biên giới, hoặc tham gia với tư cách cố vấn. Đồng thời, cũng có thể cử thẩm phán và trọng tài viên trong nước đến các IFC đối tác để trải nghiệm thực tế với những thông lệ quốc tế tốt nhất.

Trong khi AIFC vận hành một hệ thống thông luật (common law) hoàn toàn tách biệt, Việt Nam có thể tập trung hợp tác với các IFC đã tích hợp thành công yếu tố thông luật vào khuôn khổ luật dân sự (civil law), như Frankfurt hoặc Singapore, nhằm đảm bảo mức độ tương thích cao hơn với cấu trúc pháp lý hiện tại.

Hiện đại hóa hạ tầng pháp lý số của IFC cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả và minh bạch. Việc hợp tác với các công ty công nghệ trong lĩnh vực pháp lý có thể giúp tích hợp công cụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống tòa án và trọng tài. Ví dụ, Tòa án Singapore đã hợp tác với công ty khởi nghiệp AI Harvey để phát triển nền tảng AI tự động tạo nội dung (generative AI platform), hỗ trợ nguyên đơn và bị đơn tại các Tòa Giải quyết Tranh chấp Nhỏ (Small Claims Tribunal) trong việc nộp đơn khởi kiện hoặc phản biện yêu cầu khởi kiện.

Việt Nam có thể theo đuổi hợp tác tương tự để triển khai hệ thống quản lý hồ sơ số, ứng dụng AI trong nghiên cứu pháp lý và công cụ soạn thảo văn bản tự động, qua đó giảm bớt gánh nặng hành chính và mở rộng khả năng tiếp cận công lý.

Ông Damian Hickey cũng cho biết, Việt Nam đã có một hệ sinh thái fintech sôi động, được củng cố bởi sự chấp nhận mạnh mẽ của người tiêu dùng trong thanh toán, ví điện tử và cho vay ngang hàng (peer-to-peer lending). Tuy nhiên, để thực sự trở thành trung tâm fintech của khu vực, bên cạnh việc mở rộng thị trường trong nước, IFC Việt Nam còn cần chủ động tham gia vào chuỗi giá trị fintech xuyên biên giới.

Điều này đòi hỏi những quan hệ hợp tác có chọn lọc với các trung tâm tài chính hàng đầu có định hướng công nghệ, nhằm giúp Việt Nam mở rộng sức ảnh hưởng một cách đồng bộ và toàn diện, thay vì tiến lên bằng các nỗ lực rời rạc, đơn lẻ.