Mỹ áp thuế mới, dệt may Việt Nam đối mặt áp lực kép

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 24/7 chính thức áp mức thuế mới 10% và 12,5% đối với hàng hóa từ 60 đối tác thương mại.

Các mức thuế mới được ban hành theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, thay thế cho các mức thuế “có đi có lại” từng bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi tháng 2. Một số mặt hàng như dầu khí, phân bón và một số thực phẩm vẫn được miễn trừ.

Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, động thái này nhằm tăng cường thực thi các quy định chống lao động cưỡng bức và khắc phục những hành vi thương mại mà Washington cho là làm méo mó cạnh tranh.

Dệt may Việt Nam đối mặt thử thách mới

Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu hàng may mặc lớn nhất sang Mỹ, đang phải đối mặt với mức thuế cao hơn so với các đối thủ cùng ngành khi phải chịu mức thuế 12,5%, tương đương Trung Quốc. Trong khi đó, Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia, những nước đã đạt được thỏa thuận thương mại với Washington, chỉ chịu mức thuế 10%.

Đồng thời, đây cũng là bốn quốc gia duy nhất được hưởng lợi từ “cơ chế dệt may” mới được nêu trong thông báo của Mỹ. Cơ chế này có thể giúp một phần hàng may mặc xuất khẩu sang Mỹ được miễn hoặc giảm các mức thuế mới.

Chương trình dự kiến được triển khai “khi khả thi” và áp dụng ban đầu trong thời hạn ba năm nhằm khuyến khích các doanh nghiệp nhập khẩu bông và nguyên liệu dệt may từ Mỹ.

Theo thông báo, một phần hàng may mặc đủ điều kiện của các quốc gia này sẽ được hưởng mức thuế bổ sung thấp hơn hoặc bằng 0 thông qua hệ thống hạn ngạch gắn với lượng bông và nguyên liệu dệt may nhập khẩu từ Mỹ.

Năm 2025, Việt Nam đã vượt Trung Quốc để trở thành nước xuất khẩu hàng may mặc lớn nhất sang Mỹ.

Bộ Ngoại giao Việt Nam hôm 23/7 cho biết Việt Nam vẫn cam kết đưa các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ đến hồi kết, đồng thời kêu gọi Washington chấm dứt cuộc điều tra theo Điều 301.

Lời kêu gọi được đưa ra sau cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Manila. Tại cuộc gặp, hai bên đã thảo luận các biện pháp nhằm tăng cường quan hệ song phương và tái cân bằng thương mại.

Động thái này diễn ra sau hơn một năm đàm phán giữa Hà Nội và thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Bộ Ngoại giao Việt Nam đề nghị Mỹ kết thúc cuộc điều tra theo Điều 301 bằng một quyết định ghi nhận đầy đủ những nỗ lực của Việt Nam trong việc giải quyết các vấn đề mà phía Mỹ quan ngại, bao gồm tình trạng dư thừa năng lực sản xuất, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và sử dụng hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Điều 301 của Luật Thương mại Mỹ là quy định cho phép chính phủ nước này tiến hành điều tra và áp dụng các biện pháp đối với những hành vi mà Washington cho là thương mại không công bằng.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp Mỹ mở rộng đầu tư và hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.

Thuế mới của Mỹ vấp phản ứng từ các đối tác thương mại

Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho biết khối này coi các mức thuế mới là một cú sốc và cho rằng lập luận của Washington thiếu cơ sở.

“Nếu so sánh luật lao động của chúng tôi với luật lao động của Mỹ, chúng tôi có chế độ nghỉ phép có lương và các điều kiện làm việc rất tốt cho người lao động. Vì vậy, lập luận đó thực sự không có cơ sở”, bà Kallas nói với Reuters.

Australia và Brazil cũng cho rằng các mức thuế mới là không chính đáng và tuyên bố sẽ tìm cách thuyết phục Mỹ bãi bỏ biện pháp này. Trong khi đó, Na Uy khẳng định “không có cơ sở” để Washington áp dụng các mức thuế nói trên.

Canada, quốc gia vừa bị chính quyền Trump áp thuế mới đối với lượng hàng hóa trị giá 20 tỷ USD, có phản ứng thận trọng hơn trước các biện pháp mà nước này gọi là “đơn phương”.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc một cách xây dựng với Mỹ về vấn đề này cũng như các vấn đề còn tồn tại khác trong những tuần tới vì lợi ích chung của người dân hai nước”, Bộ trưởng phụ trách thương mại với Mỹ của Canada Dominic LeBlanc cho biết.

Bà Kelly Ann Shaw – cựu cố vấn thương mại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump và hiện là đối tác tại hãng luật Akin Gump Strauss Hauer & Feld, cho rằng các mức thuế mới nhìn chung không nằm ngoài những gì đã được báo trước, dù vẫn có một số điều chỉnh, trong đó có việc bổ sung khoảng 471 mặt hàng vào danh mục miễn trừ.

“Tôi cho rằng về tác động kinh tế, đây chủ yếu là sự duy trì hiện trạng”, bà Shaw nhận định. Theo bà, các đối tác đã đạt được thỏa thuận thương mại với Washington, trong đó có EU, đều đã đàm phán được mức trần thuế quan, vì vậy mức thuế mới áp dụng với họ sẽ không vượt quá giới hạn đã thống nhất.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump bác bỏ quan điểm cho rằng thuế đối với lao động cưỡng bức chỉ đơn thuần thay thế các mức thuế tạm thời vừa hết hiệu lực, dù thời điểm áp dụng, mức thuế và phạm vi điều chỉnh có nhiều điểm tương đồng.

Theo quan chức này, Mỹ có hệ thống cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức nghiêm ngặt hơn bất kỳ quốc gia nào khác và thực thi các quy định này rất chặt chẽ. Điều đó khiến các đối thủ thương mại được hưởng lợi thế không công bằng khi không áp dụng những tiêu chuẩn tương tự.

Quan chức này cũng cho biết cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đều nhiều lần kêu gọi loại bỏ lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. “Đó cũng chính là điều mà chúng tôi đang thực hiện”, vị quan chức nói.

Ông Ryan Majerus – luật sư thương mại và cựu quan chức Bộ Thương mại Mỹ, nhận định các mức thuế mới sẽ khó bị thách thức tại tòa hơn do Điều 301 của Đạo luật Thương mại từng nhiều lần vượt qua các vụ kiện trước đây. Theo ông, nhiều thẩm phán cũng có thể sẽ thận trọng khi xem xét các biện pháp nhằm hạn chế lao động cưỡng bức.

“Một khi các biện pháp theo Điều 301 được áp dụng, chính quyền có rất nhiều dư địa để điều chỉnh chúng”, ông Majerus, hiện là đối tác tại hãng luật King & Spalding, cho biết. “Đây là một công cụ rất mạnh. Đồng thời, nó cũng giúp duy trì mức thuế cơ bản 10% và chính quyền tin rằng họ có cơ sở pháp lý đủ vững chắc nếu chính sách này tiếp tục bị đưa ra tòa.”

Theo vị quan chức trên, nhiều mặt hàng sẽ được miễn áp dụng các mức thuế mới, bao gồm dầu khí, phân bón, một số loại thực phẩm, các sản phẩm đã chịu thuế theo Điều 232 vì lý do an ninh quốc gia như ô tô, thép, nhôm và đồng. Máy bay, phụ tùng hàng không và các khoáng sản quan trọng cũng nằm trong danh mục được miễn trừ.

Ngoài ra, các sản phẩm đáp ứng quy định của Hiệp định Thương mại Mỹ, Mexico và Canada (USMCA) cũng sẽ được miễn áp dụng thuế mới, do chuỗi cung ứng tại Bắc Mỹ có mức độ liên kết cao và nhiều sản phẩm chứa hàm lượng linh kiện có xuất xứ từ Mỹ.