FDI lập kỷ lục: Việt Nam làm gì để đón sóng đầu tư chất lượng?

(VNF) – Trao đổi với VietnamFinance, TS. Phan Hữu Thắng – Nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho rằng, Việt Nam đang trở thành điểm đến an toàn của dòng vốn toàn cầu. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành động lực tăng trưởng dài hạn, Việt Nam cần nhanh chóng nâng cấp hạ tầng, hoàn thiện thể chế và gia tăng năng lực của doanh nghiệp trong nước nhằm đón làn sóng đầu tư chất lượng cao.

6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ với vốn đăng ký vượt 34,6 tỷ USD, tăng hơn 60% so với cùng kỳ và vốn giải ngân đạt mức cao nhất nhiều năm, không chỉ về quy mô mà còn ở chất lượng khi ngày càng nhiều dự án tập trung vào điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghệ cao.

Những tín hiệu tích cực này phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường đầu tư của Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về nâng cao chất lượng thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI.

Xung quanh những vấn đề này, PV VietnamFinance đã có cuộc phỏng vấn với TS. Phan Hữu Thắng – nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính.

– 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký vào Việt Nam tiếp tục tăng. Ông đánh giá thế nào về sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam?

TS. Phan Hữu Thắng: Với lượng vốn FDI đăng ký đạt trên 34,6 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng hơn 61% so với cùng kỳ năm trước, có thể khẳng định các nhà đầu tư quốc tế đang đánh giá rất cao môi trường đầu tư của Việt Nam.

Con số kỷ lục này phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư đối với tính an toàn, ổn định và hiệu quả của điểm đến Việt Nam. Trong khi nhiều khu vực trên thế giới vẫn chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chiến sự Nga – Ukraine, căng thẳng tại Trung Đông hay những bất ổn khác của kinh tế toàn cầu, các tập đoàn quốc tế có xu hướng tìm kiếm những địa điểm đầu tư an toàn, thân thiện và bảo đảm hiệu quả dài hạn. Việt Nam đang đáp ứng khá tốt những yêu cầu đó.

– Thu hút vốn lớn nhưng áp lực cũng không nhỏ. Theo ông, việc dòng vốn nước ngoài đổ vào ngày càng lớn sẽ đặt ra những yêu cầu gì đối với nền kinh tế Việt Nam?

TS. Phan Hữu Thắng: Khi quy mô FDI ngày càng tăng, Việt Nam cũng phải nâng cấp năng lực tiếp nhận dòng vốn này. Những nhiệm vụ trọng tâm đã được xác định rất rõ trong Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị.

Điều quan trọng trước hết là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển. Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cấp hệ thống hạ tầng để đáp ứng yêu cầu của các dự án chiến lược.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, tăng cường chuyển giao công nghệ, nâng cao tính lan tỏa của khu vực FDI đối với doanh nghiệp trong nước, đồng thời đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư và định hướng thu hút FDI theo từng ngành, từng lĩnh vực và từng địa bàn phù hợp với chiến lược phát triển.

– Cơ cấu dòng vốn FDI đang dịch chuyển mạnh sang điện tử, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và công nghệ cao. Theo ông, xu hướng này sẽ mang lại cơ hội gì cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam?

TS. Phan Hữu Thắng: Đây là xu hướng hoàn toàn phù hợp với sự phát triển của kinh tế thế giới. Nếu trước đây nền kinh tế toàn cầu phát triển dựa trên quá trình công nghiệp hóa thì hiện nay đang bước sang giai đoạn phát triển mới, lấy trí tuệ nhân tạo và công nghệ số làm nền tảng.

Việc dòng vốn đầu tư quốc tế dịch chuyển vào các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và công nghệ cao sẽ tạo điều kiện để Việt Nam chuyển đổi nhanh sang mô hình tăng trưởng mới, rút ngắn quá trình phát triển và tận dụng cơ hội đi thẳng vào những ngành có giá trị gia tăng cao.

Có thể nói, đây đều là những lĩnh vực Việt Nam cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới. Việc thu hút được các dự án thuộc những ngành này sẽ góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đã được xác định trong Nghị quyết số 10.

– Dù thu hút FDI liên tục lập kỷ lục, mức độ lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế. Theo ông, Việt Nam cần làm gì để doanh nghiệp nội địa được hưởng lợi nhiều hơn?

TS. Phan Hữu Thắng: Điều đầu tiên là bản thân doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động thay đổi. Doanh nghiệp cần xác định rõ những lĩnh vực ưu tiên để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn FDI như công nghiệp điện tử, chip bán dẫn, thiết bị số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, vật liệu mới, logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng, dịch vụ tài chính hay các ngành đổi mới sáng tạo.

Khi doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực, chủ động kết nối với các nhà đầu tư nước ngoài thì sẽ có nhiều cơ hội tham gia chuỗi cung ứng và được hưởng lợi nhiều hơn. Không thể chỉ chờ đợi sự hỗ trợ từ Nhà nước.

Về phía Nhà nước, điều quan trọng là tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Những định hướng này cũng đã được thể hiện khá đầy đủ trong Nghị quyết số 10.

– Theo ông, Nghị quyết số 10-NQ/TW sẽ tạo ra những thay đổi gì trong chiến lược thu hút FDI của Việt Nam?

TS. Phan Hữu Thắng: Nghị quyết số 10 lần đầu tiên xác lập một tư duy mới về thu hút đầu tư nước ngoài. Nếu trước đây, thành công của FDI chủ yếu được đo bằng quy mô vốn đăng ký hay số lượng dự án thì nay trọng tâm đã chuyển sang chất lượng, hiệu quả và mức độ đóng góp của khu vực FDI đối với nền kinh tế.

Theo đó, Việt Nam sẽ không còn thu hút FDI bằng mọi giá mà hướng tới lựa chọn các dự án có công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, quản trị hiện đại, thân thiện với môi trường, có khả năng chuyển giao công nghệ và tạo sự liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng suất lao động, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và từng bước đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tôi cho rằng, trong giai đoạn mới, thành công của FDI không còn được đo bằng số vốn thu hút được mà bằng trình độ công nghệ, năng suất lao động, năng lực của doanh nghiệp Việt Nam và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng chính là thông điệp cốt lõi mà Nghị quyết số 10 hướng tới.

– Nhìn về 6 tháng cuối năm và giai đoạn 2026 – 2030, ông dự báo xu hướng thu hút FDI của Việt Nam sẽ diễn biến như thế nào? Việt Nam cần ưu tiên những giải pháp gì để vừa duy trì sức hấp dẫn, vừa nâng cao chất lượng dòng vốn?

TS. Phan Hữu Thắng: Tôi cho rằng dòng vốn FDI vào Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trong 6 tháng cuối năm cũng như những năm tới.

Điều quan trọng là Việt Nam không chỉ hướng tới mục tiêu tăng về số lượng mà phải nâng cao chất lượng dòng vốn. Muốn làm được điều đó, cần tiếp tục cải cách thể chế, phát triển hạ tầng đồng bộ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, đồng thời ưu tiên thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, có khả năng chuyển giao công nghệ và tạo liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp trong nước.

Nếu thực hiện tốt các giải pháp này, Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì vị thế là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư quốc tế, đồng thời khai thác hiệu quả hơn nguồn lực FDI để phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.

Xin trân trọng cảm ơn ông!