Biến đầu tư công thành ‘thỏi nam châm’ hút dòng vốn tư nhân

Thay đổi trong tư duy trong huy động nguồn lực

Tại một hội thảo về kinh tế tư nhân mới đây, TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng hai con số không phải là điều bất khả thi, song muốn đạt được thì phải thay đổi cách tiếp cận trong điều hành nền kinh tế.

Theo ông Kiên, trong nhiều năm qua, đầu tư công thường được nhắc đến với vai trò “dẫn dắt” đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, cách tiếp cận này cần được điều chỉnh theo hướng chủ động hơn. Nếu trước đây chúng ta nói đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư, thì bây giờ phải chuyển sang tư duy đầu tư công phải thu hút đầu tư tư.

Đây không đơn thuần là thay đổi về mặt câu chữ, mà là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Đầu tư công không thể chỉ đóng vai trò mở đường một cách hình thức, mà phải được thiết kế như một “nam châm” đủ mạnh để kéo dòng vốn tư nhân cùng tham gia vào nền kinh tế.

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, nếu chỉ dựa vào vốn Nhà nước sẽ rất khó tạo ra tốc độ tăng trưởng cao và kéo dài trong nhiều năm. Muốn tăng trưởng bền vững, điều kiện tiên quyết là phải khơi thông được nguồn lực trong khu vực tư nhân – nơi đang nắm giữ lượng vốn và tiềm năng rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Theo TS. Nguyễn Đức Kiên, khu vực kinh tế tư nhân hiện cần được nhìn nhận đúng vai trò là một trong ba trụ cột quan trọng của nền kinh tế, bên cạnh khu vực kinh tế nhà nước và khu vực FDI. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự trở thành động lực tăng trưởng, môi trường chính sách phải thay đổi theo hướng bình đẳng hơn.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã rất thành công trong việc thu hút vốn FDI nhờ xây dựng các cơ chế ưu đãi tương đối rõ ràng, ổn định và cởi mở. Vì vậy, nếu muốn doanh nghiệp tư nhân trong nước phát triển mạnh hơn, cần có tư duy hỗ trợ tương xứng.

“Những gì chúng ta từng làm để thu hút FDI thì nay cũng cần nghĩ tới việc áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân trong nước. Có như vậy mới tạo ra sự bình đẳng thực sự về môi trường kinh doanh. Nếu tiếp tục duy trì sự chênh lệch về cơ hội tiếp cận nguồn lực, đất đai, vốn và chính sách giữa các khu vực kinh tế, sẽ rất khó để doanh nghiệp tư nhân nội địa lớn mạnh và đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế trong tương lai”, ông Kiên nói.

Đặc biệt, muốn thu hút được dòng vốn tư nhân thì đầu tư công phải được triển khai theo hướng tạo ra hệ sinh thái phát triển mới, thay vì chỉ tập trung vào giải ngân đơn thuần.

“Đầu tư công phải tạo ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp tư nhân tham gia. Ví dụ làm hạ tầng giao thông thì phải kéo theo logistics, công nghiệp, đô thị, dịch vụ… Khi doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội sinh lời rõ ràng thì dòng vốn tư nhân sẽ tự chảy vào”, ông Kiên phân tích.

Ở góc độ thể chế, TS. Nguyễn Đức Kiên cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở hệ thống pháp luật, đặc biệt là các quy định liên quan tới thị trường vốn và Luật Chứng khoán.

Tốc độ thay đổi của nền kinh tế, đặc biệt là sự nổi lên của các doanh nghiệp công nghệ và mô hình kinh doanh mới, đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi mạnh cách tiếp cận trong xây dựng pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp công nghệ hiện vẫn bị áp dụng cùng một bộ tiêu chí như doanh nghiệp thương mại hoặc sản xuất truyền thống.

Theo ông, doanh nghiệp công nghệ có đặc thù rất khác về tài sản, mô hình tăng trưởng và khả năng sinh lời trong từng giai đoạn. Nhiều doanh nghiệp chấp nhận lỗ trong nhiều năm đầu để mở rộng thị trường và đầu tư công nghệ, nhưng giá trị tương lai có thể rất lớn. Nếu áp dụng các tiêu chí tài chính truyền thống, nhiều tập đoàn lớn như Amazon hay Tesla trong giai đoạn đầu sẽ khó có thể niêm yết hoặc huy động vốn thành công.

“Doanh nghiệp công nghệ có khả năng tạo ra sức bật rất lớn cho nền kinh tế. Nhưng nếu thể chế không theo kịp thì chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển”, ông Kiên cảnh báo.

Từ thực tế đó, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đề xuất việc sửa đổi Luật Chứng khoán thời gian tới cần đi theo hướng phân loại doanh nghiệp rõ ràng hơn, thay vì áp dụng một “khuôn” chung cho tất cả.

Theo ông, mỗi loại hình doanh nghiệp cần có cơ chế phù hợp với đặc thù hoạt động. Doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp thương mại hay startup đổi mới sáng tạo đều có đặc điểm rất khác nhau về cấu trúc tài sản, dòng tiền và mô hình tăng trưởng.

“Không thể dùng cùng một bộ tiêu chí cho tất cả doanh nghiệp. Nếu luật cứng nhắc thì sẽ tự triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo”, ông nói.

Thách thức lớn nằm ở khâu thực thi

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế – Tài chính của Quốc hội, cho rằng, điểm quan trọng hiện nay không chỉ là xác định đúng vai trò của kinh tế tư nhân, mà là phải nhanh chóng thể chế hóa tinh thần đó thành chính sách cụ thể và có thể thực thi trong thực tế.

“Nghị quyết 68 không đơn thuần là một văn bản định hướng, mà là bước chuyển lớn về tư duy phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Điểm mới của Nghị quyết 68 không chỉ nằm ở việc xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất, mà còn ở cách tiếp cận toàn diện đối với môi trường kinh doanh”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Theo đó, nếu trước đây cải cách chủ yếu dừng lại ở việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, thì hiện nay yêu cầu đã cao hơn nhiều. Doanh nghiệp không chỉ cần ít rào cản hơn, mà cần một môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch, có thể dự đoán được và được bảo vệ thực chất.

Ông Hiếu cho rằng, những nội dung như không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, kiểm soát hoạt động thanh tra, kiểm tra hay bảo vệ quyền tài sản của doanh nghiệp… lần đầu tiên được nhấn mạnh rõ ràng ở cấp nghị quyết, cho thấy tư duy điều hành đã có sự thay đổi đáng kể.

Tuy nhiên, theo TS. Phan Đức Hiếu, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. Bời vì, chất lượng thể chế không được đo bằng số lượng văn bản ban hành, mà bằng lợi ích thực tế doanh nghiệp nhận được. Việc thể chế hóa Nghị quyết 68 cần được triển khai đồng bộ trong toàn bộ hệ thống pháp luật. Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng “trên thông thoáng nhưng dưới vẫn vướng”.

Đặc biệt, TS. Phan Đức Hiếu nhấn mạnh yêu cầu “khơi thông nguồn lực” – một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 68. Nguồn lực trong nền kinh tế không thiếu, vấn đề là đang bị ách tắc trong thể chế và phân bổ chưa hiệu quả.

Theo đó, cải cách không chỉ dừng ở việc tạo điều kiện gia nhập thị trường, mà còn phải giúp dòng vốn vận hành thông suốt hơn, chi phí thấp hơn và rủi ro pháp lý thấp hơn. Khi đó, khu vực tư nhân mới thực sự có động lực đầu tư dài hạn và trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn tới.