Theo báo cáo của công ty nghiên cứu thị trường IDC, AI đã tạo ra giá trị khoảng 1.150 tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu trong năm 2024. Dự báo tới năm 2030, con số này có thể lên tới 5.000 tỷ USD, chủ yếu nhờ việc tăng doanh thu, cắt giảm chi phí qua tự động hóa và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Ở cấp khu vực Đông Nam Á, một khảo sát của IDC cho biết 86% tổ chức tại Đông Nam Á dự định sử dụng “AI agent/agentic automation” trong vòng 12 tháng tới. Hiện đã có khoảng 42% tổ chức trong khu vực đã triển khai, và gần 44% đang lên kế hoạch.
Việt Nam đang đứng trước cả thời cơ phát triển đột phá và cũng đi kèm những thách thức chưa từng có. Tuy vậy, cuộc cách mạng AI không chỉ là câu chuyện công nghệ và kinh tế, mà còn đặt ra những vấn đề an ninh – xã hội chưa từng có.
Xây dựng hệ sinh thái AI gắn với an ninh, chủ quyền công nghệ
Phát biểu tại Hội thảo khoa học: “Sức mạnh không giới hạn và những thách thức khó dự báo của trí tuệ nhân tạo (AI) – Tác động và ứng phó chính sách ngày 15/9, ”Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo không còn là công nghệ của tương lai, mà đã và đang hiện diện sâu sắc trong thực tại, định hình lại cấu trúc kinh tế, xã hội và trật tự an ninh toàn cầu.
Ông Lương Tam Quang cho rằng, AI mang lại tiềm năng tăng trưởng vượt trội, tối ưu hóa sản xuất, mở rộng tri thức, nâng cao chất lượng y tế, giáo dục và quản trị nhà nước, nhưng đồng thời tiềm ẩn những rủi ro chưa từng có. “Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo có thể bị lợi dụng vào các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, gây bất ổn xã hội, hoặc dẫn tới các dạng chiến tranh phi truyền thống trong không gian mạng, thông tin và dư luận”, Bộ trưởng cảnh báo.
Dẫn lại Nghị quyết số 31 và Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, ông Lương Tam Quang trong đó xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “chìa khóa vàng” giúp Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình.
Trong các công nghệ ưu tiên chiến lược, AI được coi là đột phá mang tính quyết định, với khả năng đóng góp tới 79,3 tỷ USD, tương đương 12% GDP vào năm 2030 nếu được khai thác hiệu quả. Việt Nam hiện đã có hệ sinh thái sơ khởi với hàng trăm doanh nghiệp AI, đứng thứ hai Đông Nam Á về số lượng startup trong lĩnh vực này, và có tới 75% doanh nghiệp ứng dụng AI trong hoạt động bán hàng.
Tuy nhiên, Bộ trưởng nhấn mạnh rằng những thành quả này mới chỉ là bước khởi đầu. “Phát triển trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa đổi mới và kỷ cương, giữa tốc độ và kiểm soát, giữa hội nhập và độc lập, tự chủ. AI không thể là công nghệ chỉ của thị trường, mà phải là một cấu phần trong chiến lược quốc gia về phát triển bền vững và an ninh toàn diện”, ông nói.
Phát triển AI có trách nhiệm, nhân văn, vì con người
Ông Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh rằng trí tuệ nhân tạo đang “trở thành một lực lượng sản xuất mới trong thời đại số, làm thay đổi căn bản phương thức lao động, cấu trúc kinh tế và bản chất của quá trình sản xuất”.
Ông cho rằng AI đã thể hiện sức mạnh vượt trội trong hầu hết các lĩnh vực, từ y tế, giáo dục, nông nghiệp đến tài chính và quốc phòng. Tuy nhiên, cùng với đó là những rủi ro nghiêm trọng: nguy cơ mất việc làm do tự động hóa, khả năng xâm phạm quyền riêng tư, sự lan truyền của thông tin giả và đặc biệt là nguy cơ AI bị lợi dụng trong xung đột quân sự.
“Nhân loại ngày càng nhận thức rõ hơn, cùng với những tiềm năng to lớn, AI cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng, khó dự báo”, ông Thắng cảnh báo, đồng thời đặt ra câu hỏi: liệu sự phát triển AI sẽ tạo nên “chủ nghĩa thực dân công nghệ” mới, hay hình thành một thị trường công bằng và minh bạch?
Về phía Việt Nam, ông Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng chiến lược dài hạn. Bản dự thảo sửa đổi Chiến lược quốc gia về AI đã đặt mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia giàu mạnh về dữ liệu, thuộc nhóm 10 nước dẫn đầu thế giới về triển khai các giải pháp AI. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu này, ông thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế: thiếu chuyên gia, hạ tầng nghiên cứu chưa hoàn thiện, công nghiệp bán dẫn chưa phát triển, và đặc biệt là khung pháp lý còn thiếu đồng bộ.
“AI không thể phát triển một cách bền vững nếu thiếu đi yếu tố trách nhiệm, đạo đức và một định hướng nhân văn rõ ràng. Công nghệ là công cụ, con người mới là mục tiêu, là nhân tố quyết định. AI chỉ thật sự có giá trị khi được phát triển vì con người” – ông nhấn mạnh.
Chiến lược “AI hóa” như điện khí hóa
Ở góc nhìn chính sách, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, khẳng định rằng Việt Nam đã ban hành Chiến lược AI từ năm 2021, nhưng cần nhanh chóng cập nhật để bắt kịp tốc độ thay đổi. Cuối năm nay, dự kiến sẽ có bản Chiến lược AI quốc gia mới cùng với Luật AI, coi đây là “tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia”.
Theo ông Hùng, AI phải được xem là “hạ tầng trí tuệ” của đất nước, tương tự như điện, viễn thông hay Internet. Việt Nam sẽ xây dựng trung tâm siêu tính toán AI quốc gia, hệ thống dữ liệu mở dùng chung và thực hiện “AI hóa” toàn diện, phổ cập AI đến từng người dân như phong trào học tiếng Anh trước đây.
Để thúc đẩy doanh nghiệp trong nước, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ dành ít nhất 40% Quỹ Đổi mới công nghệ Natif để hỗ trợ ứng dụng AI, cấp voucher cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Không có ứng dụng sẽ không có thị trường. Không có thị trường thì doanh nghiệp AI Việt Nam sẽ mãi bé nhỏ”, ông nhấn mạnh.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng đưa ra triết lý phát triển AI dựa trên chữ “và” – kết hợp toàn cầu và địa phương, công nghệ và ứng dụng, big tech và startup, mở và đóng. Ông cho rằng chính sự dung hòa này sẽ giúp Việt Nam vừa hội nhập quốc tế, vừa giữ vững tự chủ, tận dụng dữ liệu và trí tuệ Việt Nam làm lợi thế cạnh tranh.
“AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định cuối cùng. AI chỉ nên là trợ lý, giúp giải phóng sức lao động để con người sáng tạo và làm những việc nhiều giá trị hơn.
Chúng ta phải phát triển AI vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn. AI vì con người, không thay thế con người mà phục vụ con người, AI là trợ lý của con người. AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định, hãy để AI hỗ trợ, chứ không thay thế tư duy, giá trị và trách nhiệm của con người” – Bộ trường khẳng định.
Có thể thấy Việt Nam đang đứng trước một “thời cơ vàng” để bứt phá nhờ AI. Một mặt, AI mở ra tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân. Mặt khác, AI cũng đặt ra những thách thức về an ninh, đạo đức, pháp lý và việc làm, đòi hỏi một chiến lược phát triển khôn ngoan.
Các chuyên gia khẳng định rằng để không bị tụt lại trong cuộc đua toàn cầu, Việt Nam cần nhanh chóng hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng tính toán và dữ liệu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái doanh nghiệp AI.
Nguồn : https://vietnamfinance.vn/dai-tuong-luong-tam-quang-ai-co-the-bi-loi-dung-vao-cac-hoat-dong-xam-pham-an-ninh-quoc-gia-gay-bat-on-xa-hoi-d132475.html.