Cảnh báo ‘điểm đỏ’ cho kinh tế Việt Nam: Tín dụng có thể vọt lên 180% GDP vào năm 2030

Cơ cấu cung ứng vốn mất cân đối

Phát biểu tại Hội thảo “Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn“, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho biết, nhu cầu vốn của Việt Nam sẽ tăng rất mạnh trong giai đoạn tới để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo tính toán của Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV, giai đoạn từ nay đến năm 2030, tổng nguồn vốn của nền kinh tế cần tăng bình quân khoảng 13% mỗi năm. Giai đoạn 2031-2045, mức tăng cần duy trì khoảng 10%/năm. Tuy nhiên, cơ cấu cung ứng vốn hiện nay vẫn mất cân đối khi phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống ngân hàng.

Theo TS. Cấn Văn Lực, vốn tín dụng hiện chiếm khoảng 50 – 51% tổng nguồn vốn của nền kinh tế. Trong khi đó, thị trường cổ phiếu mới đóng góp khoảng 6,4%, thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 7%, đầu tư công chiếm 12-15% và vốn FDI khoảng 12%.

“Nếu GDP tăng khoảng 10% mỗi năm nhưng tín dụng vẫn tăng 15-16% như hiện nay, đến năm 2030 tỷ lệ tín dụng trên GDP có thể lên tới khoảng 180%. Ngay cả mức trên 143% hiện nay cũng đã là khá rủi ro”, ông Lực cảnh báo.

Theo ông, trong suốt 15 năm qua, tổng tài sản của hệ thống ngân hàng tăng trưởng bình quân khoảng 15% mỗi năm, trong khi thị trường trái phiếu chỉ tăng khoảng 7,5%, còn thị trường cổ phiếu và các quỹ đầu tư vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng.

Để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng, TS. Cấn Văn Lực kiến nghị cần nâng tỷ trọng đóng góp của thị trường vốn, bao gồm cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và các quỹ đầu tư, lên gấp 1,5-1,7 lần hiện nay, tương đương khoảng 25-27% tổng nguồn vốn của nền kinh tế.

Theo ông, đây là điều kiện cần để xây dựng một hệ thống tài chính cân bằng và bền vững hơn.

Một tín hiệu tích cực được chuyên gia chỉ ra là Việt Nam vẫn còn dư địa rất lớn để huy động nguồn lực trong dân. Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV, tỷ lệ đầu tư hiện tương đương khoảng 31% GDP, trong khi tỷ lệ tiết kiệm của khu vực dân cư đạt khoảng 35% GDP.

“Điều này cho thấy vẫn còn khoảng 5% GDP tiền tiết kiệm trong dân chưa được đưa vào đầu tư và sản xuất kinh doanh. Đây là nguồn lực rất quan trọng cần được khai thác hiệu quả”, ông nói.

Nhiều rủi ro tiềm ẩn

Bên cạnh đó, TS. Cấn Văn Lực cũng chỉ ra 5 nhóm thách thức lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam, gồm mức độ biến động cao; dòng tiền và vốn hóa tập trung vào một số doanh nghiệp lớn; tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân quá cao; tính minh bạch và chuyên nghiệp còn hạn chế; hệ thống sản phẩm và cơ cấu nhà đầu tư chưa đa dạng.

Đáng chú ý, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng vào cuối quý I/2023 lên 445.000 tỷ đồng vào cuối quý II/2026, tương đương mức tăng hơn 3,5 lần.

“Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính ngày càng lớn, tiềm ẩn rủi ro đáng kể nếu thị trường đảo chiều”, TS. Cấn Văn Lực lưu ý.

Ngoài ra, thị trường còn đối mặt với nhiều thách thức như rủi ro an ninh mạng, tội phạm tài chính, hệ thống dữ liệu và xếp hạng tín nhiệm chưa hoàn thiện, trong khi khung pháp lý cho các sản phẩm tài chính mới vẫn chậm được ban hành.

Theo chuyên gia, Việt Nam cần sớm triển khai một chương trình tổng thể về cải cách và phát triển thị trường tài chính, thống nhất các chiến lược phát triển ngân hàng, chứng khoán, trái phiếu, bảo hiểm, tài chính số và tài chính xanh.

Đồng thời, cần đa dạng hóa các định chế tài chính như quỹ hưu trí, quỹ đầu tư dài hạn, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ tín thác bất động sản và các tổ chức tài chính phi ngân hàng; phát triển thị trường phái sinh, thị trường carbon, tài sản số theo lộ trình phù hợp; hoàn thiện cơ chế xử lý nợ, xây dựng cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia và chuyển mạnh sang mô hình giám sát dựa trên rủi ro, công nghệ và dữ liệu.

Theo TS. Cấn Văn Lực, chỉ khi thị trường vốn phát triển đủ lớn, Việt Nam mới có thể giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và tạo nền tảng tài chính bền vững cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn.