Áp KPI vào thời điểm này không đơn thuần là một giải pháp tình thế
– Chính phủ đang chuẩn bị thí điểm chấm điểm kết quả giải ngân đầu tư công theo tháng và theo năm trong bối cảnh tiến độ giải ngân vẫn thấp hơn kỳ vọng. Theo ông, vì sao thời điểm này lại đặt ra yêu cầu áp dụng KPI?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng việc áp KPI vào thời điểm này không đơn thuần là một giải pháp tình thế mà là bước đi nhất quán trong quá trình đổi mới phương thức quản lý và thực hiện các nhiệm vụ kinh tế – xã hội của bộ máy nhà nước.
Nhìn vào báo cáo của Bộ Tài chính, áp lực giải ngân đầu tư công hiện nay là rất lớn. Năm 2026, tổng vốn đầu tư công được giao ở mức kỷ lục hơn 1,1 triệu tỷ đồng.
Tuy nhiên, đến hết tháng 5, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 21,5% kế hoạch. Điều đó đồng nghĩa với việc trong 7 tháng còn lại của năm, mỗi tháng phải giải ngân trung bình hơn 113.000 tỷ đồng – một khối lượng công việc rất lớn.
Trong bối cảnh đó, việc áp KPI để theo dõi tiến độ giải ngân, đồng thời đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và hiệu quả công việc của cán bộ là chủ trương phù hợp với thực tiễn. Đây cũng là công cụ cần thiết để đầu tư công thực sự trở thành động lực thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026.
– Có thể hiểu việc áp KPI là thông điệp cho thấy Chính phủ muốn chuyển từ đôn đốc, nhắc nhở sang đo lường và quy trách nhiệm đối với kết quả giải ngân?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng nhận định đó là đúng. Theo lý thuyết quản trị hiện đại, đây là bước chuyển từ mô hình quản lý nặng về thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên kết quả đầu ra.
Điều này cũng phù hợp với định hướng chuyển từ nhà nước quản lý sang nhà nước kiến tạo, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, đặc biệt là người đứng đầu.
KPI không chỉ giúp đo lường mức độ hoàn thành kế hoạch mà còn tạo ra sự so sánh giữa các cơ quan, địa phương. Khi đó sẽ hình thành động lực cạnh tranh lành mạnh trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội cũng như hoạt động quản lý nhà nước.
– Bộ Tài chính cho rằng nhiều nút thắt về cơ chế, chính sách đã được tháo gỡ. Nếu tiến độ giải ngân vẫn chậm thì điểm nghẽn chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Ông đánh giá thế nào?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi đồng tình với quan điểm này. Trong thời gian qua, Chính phủ và Bộ Tài chính đã rất quyết liệt tháo gỡ các rào cản về thể chế, từ phân cấp, phân quyền, đấu thầu, phân bổ vốn đến thanh quyết toán dự án. Đặc biệt, việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư công mới đã tạo ra hành lang pháp lý tương đối thông suốt.
Do đó, điểm nghẽn hiện nay chủ yếu nằm ở khâu thực thi, trong đó chất lượng đội ngũ cán bộ ở cơ sở là một vấn đề đáng lưu ý.
Tuy nhiên, khi đánh giá KPI cũng cần tính đến các yếu tố khách quan. Chẳng hạn, nhiều dự án chậm không hoàn toàn do khâu thực hiện mà còn xuất phát từ việc thẩm định kéo dài, điều chỉnh thiết kế, thay đổi quy hoạch hoặc biến động giá nguyên vật liệu, thiết bị do tác động của tình hình địa chính trị quốc tế.
Vì vậy, không nên quy toàn bộ trách nhiệm cho đơn vị thực hiện nếu còn tồn tại những yếu tố khách quan ngoài tầm kiểm soát.
– Trong thực tế, có địa phương giải ngân rất tốt nhưng cũng có nơi rất chậm. KPI có thể giúp thu hẹp khoảng cách này hay không?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Hoàn toàn có thể. Những địa phương giải ngân tốt thường có điểm chung là ứng dụng công nghệ thông tin mạnh mẽ, sử dụng các phần mềm quản lý hiện đại để theo dõi tiến độ theo thời gian thực. Bên cạnh đó, vai trò của người đứng đầu rất quan trọng.
Ở nhiều địa phương, lãnh đạo thường xuyên họp với ban quản lý dự án, chủ đầu tư và nhà thầu để xử lý ngay các khó khăn phát sinh trên thực địa. Khi thông tin được lưu chuyển thông suốt và các vướng mắc được giải quyết kịp thời, KPI sẽ trở thành động lực thúc đẩy hành động thay vì chỉ là áp lực hành chính.
– Hà Nội đang giao chỉ tiêu giải ngân cụ thể cho từng đơn vị và gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện. Theo ông, đâu là yếu tố giúp KPI trở thành động lực thay vì gánh nặng?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Hà Nội có những lợi thế riêng. Trước hết, thành phố được hưởng nhiều cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô mới. Một ví dụ điển hình là việc tách công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập, qua đó đẩy nhanh tiến độ triển khai các công trình trọng điểm.
Bên cạnh đó, Hà Nội đã vận dụng hiệu quả cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm thực thi. Tôi cho rằng đây là kinh nghiệm quan trọng để các địa phương khác tham khảo. Nếu chưa có cơ chế đặc thù thì hoàn toàn có thể chủ động đề xuất thí điểm trên cơ sở các mô hình đã được chứng minh hiệu quả.
Ngoài ra, phân cấp phải đi kèm với quyền tự chủ tài chính. Khi địa phương có quyền chủ động nhiều hơn trong điều hành nguồn lực, quá trình triển khai dự án sẽ linh hoạt và hiệu quả hơn.
Nhận diện ba nhóm giải pháp quan trọng
– Khi giải ngân trở thành tiêu chí đánh giá cán bộ, liệu có nguy cơ chạy theo thành tích, ưu tiên giải ngân nhanh mà bỏ qua chất lượng dự án?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Đây là nguy cơ hoàn toàn có thật. Nếu KPI chỉ dựa vào tỷ lệ giải ngân thì đó mới là một chỉ số định lượng đơn thuần. Khi ấy có thể xuất hiện tình trạng giải ngân vội vàng để làm đẹp số liệu hoặc đơn giản hóa quá mức các quy trình cần thiết.
Tôi cho rằng giải ngân nhanh chưa chắc đã đồng nghĩa với hiệu quả cao. Điều quan trọng hơn là giá trị thực tế của công trình và chất lượng sản phẩm đầu ra.
Đặc biệt với các dự án hạ tầng chiến lược, nếu quá chú trọng tiến độ mà xem nhẹ chất lượng thì hậu quả sẽ rất lớn. Một công trình hoàn thành đúng hạn nhưng chất lượng kém sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư và ảnh hưởng tới tăng trưởng trong dài hạn.
– Theo ông, KPI trong đầu tư công cần được thiết kế như thế nào để vừa thúc đẩy tiến độ vừa bảo đảm chất lượng?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Trước hết phải thay đổi tư duy quản trị, loại bỏ chủ nghĩa thành tích. KPI không nên chỉ đo lường tỷ lệ giải ngân mà phải là hệ thống đánh giá đa mục tiêu, đa chiều.
Ngoài tiến độ giải ngân, cần theo dõi khối lượng công việc thực tế đã nghiệm thu, mức độ hoàn thành kế hoạch, chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư. Nói cách khác, cần đồng bộ giữa quản trị dòng tiền với quản trị chất lượng dự án.
Ví dụ, thay vì chỉ đánh giá số vốn đã giải ngân, cần so sánh giá trị công việc thực tế hoàn thành trên hiện trường với kế hoạch đề ra. Đồng thời phải kiểm soát chặt chất lượng nghiệm thu để tránh tình trạng chạy theo thành tích. Đối với các công trình hạ tầng chiến lược, yếu tố chất lượng mới là thước đo quyết định hiệu quả kinh tế – xã hội trong dài hạn
– Từ nay đến cuối năm, cần thêm những giải pháp gì để KPI thực sự trở thành động lực thúc đẩy giải ngân?
TS. Nguyễn Quốc Việt: Theo tôi có ba nhóm giải pháp quan trọng.
Thứ nhất là tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, đặc biệt là mở rộng các mô hình thí điểm hiệu quả như tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập.
Thứ hai là tăng cường sự vào cuộc trực tiếp của lãnh đạo các cấp. Kinh nghiệm cho thấy những nơi có sự chỉ đạo quyết liệt từ trung ương đến địa phương thường đạt kết quả giải ngân tốt hơn.
Thứ ba là đẩy mạnh số hóa, tích hợp dữ liệu và quản trị theo thời gian thực. Đây là điều kiện quan trọng để giảm độ trễ thông tin, nâng cao tính minh bạch và giúp KPI phản ánh đúng thực chất của quá trình triển khai dự án.
Cuối cùng, KPI chỉ là một công cụ, muốn phát huy hiệu quả, cần đồng thời đổi mới tư duy quản trị khu vực công theo hướng tiếp cận gần hơn với các nguyên tắc quản trị hiện đại của khu vực tư nhân. Khi đó, đầu tư công mới thực sự trở thành cú hích cho tăng trưởng, tạo nền tảng hạ tầng chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
Nguồn : https://vietnamfinance.vn/ap-kpi-giai-ngan-dau-tu-cong-co-la-dua-than-d146521.html.