Ước mơ có những ‘Steve Jobs’ Việt Nam: Lời giải từ các chuyên gia công nghệ hàng đầu

“Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk… với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những ‘Steve Jobs Việt Nam’?”

Đó là câu hỏi xuất hiện trong phần nghị luận xã hội của đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 mà hơn 1,2 triệu thí sinh vừa trải qua cách đây ít ngày. Việc đề thi nhắc đến những doanh nhân công nghệ hàng đầu thế giới cùng bài toán nuôi dưỡng nhân tài đã khiến chủ đề này vượt ra ngoài phạm vi giáo dục, trở thành nội dung được thảo luận ngay cả trong các diễn đàn quy tụ những chuyên gia hàng đầu về tài chính, công nghệ và khởi nghiệp.

Tại Venture Forum 2026, khi được đặt lại câu hỏi này, các chuyên gia cho rằng đây không chỉ là câu chuyện về giáo dục hay khởi nghiệp, mà còn liên quan trực tiếp đến tương lai năng lực cạnh tranh của Việt Nam, sự phát triển của khu vực tư nhân, dòng vốn đầu tư và cả thị trường M&A. Thay vì tập trung vào phẩm chất của một cá nhân xuất chúng, cần hướng sự chú ý đến một yếu tố lớn hơn: môi trường có đủ khả năng tạo ra những con người như vậy hay không.

Theo ông Andrea Campagnoli, Founding Partner Bain Việt Nam, để trả lời câu hỏi làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”, trước hết cần nhìn vào cách mà Mỹ đã xây dựng hệ sinh thái vốn nhằm hỗ trợ các nhà sáng lập và những người đổi mới sáng tạo.

Ở góc nhìn khác, ông Chris Freund, Founder và Managing Director Mekong Capital cho rằng Việt Nam đang đi theo mô hình của Trung Quốc, với những mục tiêu quốc gia rất rõ ràng. Trong bối cảnh đó, khu vực tư nhân cần đồng hành cùng Chính phủ để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển.

Theo ông, những nhà lãnh đạo tương lai của Việt Nam sẽ là những người hiểu rõ đất nước đang hướng tới đâu, đâu là các ưu tiên chiến lược, từ đó xây dựng doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo trên chính những lĩnh vực đó.

Trong khi đó, ông Tze Hoe Chan, Managing Partner Zido Capital Asia, cho rằng câu chuyện không chỉ nằm ở bằng sáng chế hay các chương trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Theo ông, vấn đề còn quay trở lại với vai trò của nhà đầu tư.

Việt Nam cần có cơ chế ghi nhận và hỗ trợ những học sinh, sinh viên tài năng, đồng thời sớm nhận diện những khoảng trống cần được bù đắp. Quan trọng hơn, những tài năng đó cần được tiếp cận với chuyên môn, kinh nghiệm và mạng lưới hỗ trợ phù hợp để có thể phát triển từ những doanh nghiệp địa phương thành các công ty có khả năng cạnh tranh trên phạm vi toàn cầu.

Như vậy, từ câu chuyện con người, ông Tze Hoe Chan đã mở ra câu chuyện về doanh nghiệp. Đây cũng đồng thời là vấn đề được đặt ra tại Vietnam Investment Forum 2026 – Summer Summit: liệu trong vòng 2 – 3 năm tới, Việt Nam có thể xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, thậm chí trở thành nhóm ngành dẫn dắt thị trường như các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới hay không?

Để trả lời cho câu hỏi này, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) đã nêu ra nhiều thách thức của các doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam.

Phần lớn doanh nghiệp AI tại Việt Nam hiện phát triển theo hướng sử dụng API hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có sẵn. Về bản chất, các doanh nghiệp này đang tận dụng những nền tảng công nghệ được phát triển ở nơi khác, sau đó tùy biến để tạo ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường.

Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại chưa thực sự sở hữu công nghệ lõi, khiến khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn bị hạn chế do vẫn phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ gốc.

Do đó trong ngắn hạn, ông Hạnh cho rằng Việt Nam khó có thể xuất hiện ngay những doanh nghiệp AI hàng đầu.

Bên cạnh công nghệ lõi, một rào cản khác là nguồn vốn và khả năng chấp nhận đầu tư dài hạn. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa có nguồn vốn đủ dài hơi để theo đuổi các dự án công nghệ quy mô lớn trong nhiều năm liên tiếp.

Trong khi các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới sẵn sàng chấp nhận thua lỗ suốt cả thập kỷ để đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thì tại Việt Nam, hiện tại chỉ có một công ty dám đi theo chiến lược đó, tuy nhiên họ luôn ở trong tình trạng chịu áp lực.

Ở các thị trường phát triển, việc hàng trăm hoặc hàng nghìn công ty chấp nhận “đốt tiền” cho R&D trong thời gian dài là điều bình thường. Ngược lại, tại Việt Nam, cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư đều gặp khó khăn khi phải bỏ ra những khoản vốn lớn mà chưa nhìn thấy kết quả trong nhiều năm.

Do đó, khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ có quy mô đủ lớn để cạnh tranh với các tập đoàn hàng đầu thế giới là không dễ theo đánh giá của đại diện SHS.

Nhìn từ những chia sẻ trên, câu hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” dường như không còn là bài toán dành riêng cho thế hệ trẻ hay ngành giáo dục. Đó là câu chuyện của cả một hệ sinh thái, từ chính sách, nguồn vốn, môi trường kinh doanh đến khả năng chấp nhận rủi ro và đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo. Một Steve Jobs hay Elon Musk không xuất hiện chỉ nhờ tài năng cá nhân, mà còn nhờ một môi trường đủ kiên nhẫn để nuôi dưỡng những ý tưởng lớn trong nhiều năm.