Cần ‘phân định rõ sân chơi’

Vai trò của nhà nước là “phân định sân chơi”

Chia sẻ tại Toạ đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” do báo Tiền phong tổ chức, GS. TS Hoàng Văn Cường – Ủy ban Tài chính, Ngân sách của Quốc hội đánh giá, 2 nghị quyết được Bộ Chính trị ban hành về Kinh tế tư nhân và Kinh tế nhà nước với 2 thông điệp khác nhau về vị trí, vai trò của 2 thành phần kinh tế này đối với quốc gia.

“Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất, còn kinh tế nhà nước có vai trò dẫn dắt tiên phong. Từ đây rất có thể sẽ nảy sinh tiềm ẩn cạnh tranh theo hướng triệt tiêu sức mạnh trong mối quan hệ này”, ông Cường lưu ý.

Do đó, vị đại biểu Quốc hội cho rằng, nhà nước cần phải đảm nhận vai trò rất lớn và quan trọng đó là “phân định sân chơi”, khối nhà nước làm gì, khối tư nhân làm mảng nào. Các lĩnh vực liên quan đến an ninh, chủ quyền quốc gia thì các DN nhà nước đảm nhận, vậy còn các lĩnh vực then chốt, quan trọng của nền kinh tế thì sao?, ví dụ năng lượng tư nhân có được tham gia hay không?, hoặc nếu tham gia thì với vai trò gì?

Thứ hai, bản trong nội tại trong doanh nghiệp nhà nước cũng phải phân định rõ, tránh tình trạng nhiều bên cũng có thế mạnh, cùng làm một mảng. Ví dụ như mạnh dạn giao cho Viettel mảng sản xuất bán dẫn, đầu tư tiền cho Viettel, định hướng DN này dẫn dắt ngành bán dẫn, nó phải rõ ràng. Có như vậy bản thân doanh nghiệp sẽ tập trung nguồn lực và giữ được vai trò tiên phong, tránh lấn sân các DN nhà nước khác.

“Nghị quyết đưa ra mục tiêu đúng, định hướng đúng. Nhưng quá trình thực hiện chưa chỉ rõ, có thể bị lạc đường, đi chậm. Vì vậy, chính sách của nhà nước cần rõ ràng cho từng ngành, từng doanh nghiệp, tránh hô hào”, ông Cường nhấn mạnh.

Nói rõ hơn về việc “phân định sân chơi” này, ông Vũ Ngọc Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Xây dựng cho biết, hiện Bộ chỉ còn nắm giữa vốn và quản lý 14 doanh nghiệp nhà nước, trong đó có 2 doanh nghiệp có nhiệm vụ an ninh quốc phòng, khối tư nhân không thể tham gia.

Ông Ngọc Anh dẫn chứng đó là Tổng công ty quản lý bay và Tổng công ty an toàn hàng hải. Tuy vốn không lớn, nhưng đây là 2 lĩnh vực được nhà nước giao Bộ Xây dựng quản lý để đảm bảo an ninh hàng không và hàng hải, tách bạch với bài toàn kinh doanh.

Các lĩnh vực về hạ tầng thì thuận lợi hơn, không phải trọng yếu quốc gia nên khối tư nhân dễ dàng tham gia. Ví dụ các dự án đường cao tốc, 3.000 km khánh thành vừa rồi, các nhà thầu chính là DN tư nhân, không còn nhiều khối nhà nước. Các hạ tầng lớn như xây dựng sân bay, nhà thầu đều là các DN tư nhân.

Hoặc như xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội, để đảm bảo con số này, vai trò của DN nhà nước ngành xây dựng rất quan trọng, vừa đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế, song song với an sinh xã hội. Ví dụ, kế hoạch sắp tới Bộ giao cho HUD xây nhà ở xã hội, đưa mặt bằng giá về sát hơn với nhu cầu của người dân, giúp cơ hội để họ sỡ hữu nhà dễ hơn.

“Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tham mưu cho Chính phủ một số lĩnh vực, ngành nghề của Bộ quản lý, định hướng thoái vốn tại một số lĩnh vực không trọng yếu, nguồn vốn tiếp tục đầu tư các lĩnh vực quan trọng, then chốt và có vai trò dẫn dắt. Đảm bảo tách bạch 2 nhiệm vụ chính trị và bài toán kinh doanh”, ông Vũ Ngọc Anh khẳng định.

SCIC định vị trở thành Quỹ đầu tư quốc gia

Đưa ra ý kiến về vai trò của SCIC, ông Lê Thanh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) thừa nhận rằng, dù trong 20 năm hoạt động của mình SCIC đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận về đóng góp ngân sách nhà nước 114.000 tỷ đồng, hơn 100 DN hiện giá trị vốn hoá khoảng 8 tỷ USD… nhưng mô hình SCIC hiện nay cũng đã bộc lộ những hạn chế và cần phải chuyển mình mạnh mẽ.

Đại diện SCIC nói, thời gian sắp tới sẽ định vị SCIC là nhà đầu tư quốc gia và Nghị quyết 79 cũng xác định rõ SCIC cần tập trung đầu tư vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số. Đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm, thu hút các Quỹ trên thế giới đầu tư vào Việt Nam và ngược lại, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

SCIC đang nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia. Trong đó, mô hình mà SCIC hướng tới là Temasek của Singapore – một quỹ đầu tư quốc gia hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, tập trung gia tăng giá trị tài sản quốc gia.

Ông Tuấn nhìn nhận, nếu SCIC thực sự được định vị là nhà đầu tư quốc gia, cách đánh giá hiệu quả cũng cần thay đổi. Việc chỉ đánh giá dựa trên doanh thu, lợi nhuận hàng năm sẽ không còn phù hợp, mà cần xem xét trên cơ sở gia tăng giá trị tài sản ròng, tương tự như cách các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới đang áp dụng.

“Trong thời gian tới, mong muốn của SCIC là từng bước tiệm cận mô hình Temasek, với chiến lược, chương trình hành động rõ ràng, phù hợp với yêu cầu phát triển mới của kinh tế nhà nước”, đại diện SCIC cho hay.

Nêu quan điểm về định hướng phát triển SCIC, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan rất mừng vì SCIC lựa chọn mô hình Temasek của Singapore để tiếp cận, học tập, bởi nó hợp lý và phù hợp với nền kinh tế Việt Nam. Cách làm của Temasek là tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, đặc biệt là công nghệ, để các DN có vốn nhà nước đầu tư làm tốt, sau đó sẽ trả dần về thị trường.

Thêm nữa, với các lĩnh vực trọng yếu như khoa học công nghệ, năng lượng, an ninh quốc phòng… cần rất nhiều nguồn lực, tư nhân đầu tư rất khó, phải có các đợn vị có đủ sức mạnh tài chính, đủ độ tin cậy, khả năng tập trung cao như SCIC mới có thể làm được. Nhà nước tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, tạo nền tảng ban đầu, sau đó từng bước nhường lại cho thị trường khi khu vực tư nhân đủ năng lực tiếp quản

Một điểm bà Lan cũng lưu ý, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không phải là cuộc chơi “ai thắng – ai thua”. Hoàn toàn có thể cùng thắng, cùng phát triển trên nền tảng hợp tác và phân công hợp lý.

“Niềm tin và sự gắn kết các DN nhà nước và tư nhân rất tốt, họ vẫn chơi với nhau, cần khuyến khích cho kết nối, hợp tác đó được hình thành tốt và mang lại hiệu quả hơn. Mục tiêu cuối cùng là thịnh vượng của đất nước và người dân Việt Nam”, Chuyên gia Phạm Chi Lan bảy tỏ mong muốn.