Đồng vốn nhỏ và bài toán sinh kế bền vững ở

Không còn là những khoản hỗ trợ mang tính ngắn hạn, dòng vốn này đang được tỉnh thiết kế theo hướng gắn chặt với kỹ thuật, giám sát và thị trường, để hiệu quả không chỉ thể hiện trên báo cáo mà hiện hữu trong đời sống người dân.

Hỗ trợ sản xuất – từ đồng vốn nhỏ đến thay đổi lớn

Một buổi sáng đầu vụ tại xã Đông Kinh, nhịp lao động bắt đầu từ rất sớm. Trên khu vườn rau được che lưới cẩn thận, chị Hồ Thị Lài, 45 tuổi, tỉ mỉ kiểm tra từng luống cải. Hai năm trước, gia đình chị vẫn thuộc diện hộ nghèo, thu nhập chủ yếu dựa vào khoai, lạc và làm thuê theo mùa. “Nhờ được vay 10 triệu đồng từ chương trình giảm nghèo, lại được tập huấn trồng rau an toàn, tôi mới dám chuyển đổi. Hai vụ vừa rồi, thu nhập tăng gấp đôi, đủ trang trải sinh hoạt và lo cho con đi học”, chị Lài nói.

Câu chuyện của chị Lài phản ánh cách Hà Tĩnh đang “đặt” đồng vốn thoát nghèo: không lớn, nhưng đúng chỗ và có người đồng hành. Theo Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững của UBND tỉnh Hà Tĩnh, giai đoạn 2021–2024, toàn tỉnh đã hỗ trợ phát triển sản xuất cho hơn 12.500 hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo, với tổng kinh phí giải ngân trên 230 tỷ đồng. Nguồn vốn này tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, tiểu thủ công nghiệp và một phần cho khởi sự kinh doanh nhỏ ở khu vực nông thôn.

Điểm đáng chú ý là cách thức triển khai. Thay vì dàn trải, tỉnh yêu cầu mỗi mô hình phải gắn với điều kiện cụ thể của từng địa phương, có tập huấn kỹ thuật bắt buộc và cơ chế theo dõi trong suốt chu kỳ sản xuất. Theo đánh giá của Sở LĐ-TB&XH Hà Tĩnh (nay là Sở Nội vụ), hơn 80% số hộ tham gia các mô hình hỗ trợ sản xuất có thu nhập tăng ổn định sau từ một đến hai năm, trong đó nhiều hộ thoát nghèo bền vững và không tái nghèo.

Tại xã miền núi Hương Sơn (thuộc huyện Hương Sơn củ), mô hình tổ hợp tác chăn nuôi bò sinh sản là ví dụ tiêu biểu. Theo báo cáo của UBND xã, mô hình được triển khai từ năm 2022 với 20 hộ tham gia, tổng vốn hỗ trợ ban đầu khoảng 200 triệu đồng, kết hợp tập huấn kỹ thuật chọn giống, chăm sóc, phòng bệnh và quản lý đàn. Sau hai năm, đàn bò của các hộ tăng cả về số lượng lẫn chất lượng, thu nhập bình quân mỗi hộ tăng thêm 20–30 triệu đồng/năm. Đến cuối năm 2024, 12 hộ trong tổ hợp tác đã chính thức thoát nghèo. Đại diện tổ hợp tác cho rằng, hiệu quả không nằm ở số vốn lớn, mà ở việc “cán bộ theo sát, kỹ thuật cầm tay chỉ việc và người dân làm thật”.

Ở khu vực ven biển, các xã trước đây thuộc huyện Cẩm Xuyên triển khai mô hình nuôi gà thả vườn theo hướng an toàn sinh học. Theo tổng hợp của Phòng Nông nghiệp địa phương, hơn 50 hộ được hỗ trợ vốn, con giống và kỹ thuật, với mức đầu tư ban đầu không lớn. Sau một năm, doanh thu bình quân đạt 120–150 triệu đồng/hộ, cao gấp hai đến ba lần so với phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ trước đó. Nhờ các mô hình này, tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương giảm nhanh, từ 8,2% năm 2022 xuống còn khoảng 4,5% vào cuối năm 2024.

Chuỗi sinh kế bền vững từ kết nối vốn – kỹ thuật – thị trường

Không dừng lại ở nông nghiệp, các chương trình hỗ trợ vốn ở Hà Tĩnh còn mở rộng sang lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Ở nhiều địa phương, các mô hình mây tre đan, chế biến nông sản, cơ khí nhỏ lẻ được khuyến khích phát triển. Với khoản vay chỉ từ 5–10 triệu đồng, kết hợp tập huấn tay nghề và cải tiến quy trình, nhiều hộ đã nâng năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và từng bước tiếp cận thị trường rộng hơn. Dù quy mô còn nhỏ, nhưng những mô hình này giúp đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào nông nghiệp thuần túy và tăng khả năng chống chịu trước biến động.

“Nếu chỉ trao vốn mà không bám sát sản xuất thì rất khó thành công. Chúng tôi xác định phải đi cùng người dân từ khâu chọn mô hình, tập huấn kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm. Khi bà con làm được, có thu nhập thật, thì đồng vốn hỗ trợ mới phát huy đúng giá trị và người dân mới yên tâm gắn bó lâu dài với mô hình.”

Tại Khu kinh tế Vũng Áng, hỗ trợ sinh kế gắn với đào tạo nghề đang mở ra hướng đi mới cho lao động trẻ. Sau khi hoàn thành các khóa học nghề ngắn hạn, nhiều thanh niên được tiếp cận nguồn vốn khởi nghiệp nhỏ để tự tạo việc làm. Anh Nguyễn Văn Tùng, 28 tuổi, ở Cẩm Xuyên, là một trong số đó. “Học xong nghề cơ khí, tôi được vay vốn mua dụng cụ, mở xưởng sửa chữa ngay tại xã. Thu nhập hiện khoảng 10–12 triệu đồng mỗi tháng, ổn định hơn rất nhiều so với làm thuê trước đây”, anh Tùng chia sẻ. Những mô hình như vậy không chỉ giúp giảm nghèo, mà còn góp phần giữ lao động trẻ ở lại địa phương.

Hiệu quả của các đồng vốn hỗ trợ còn thể hiện rõ qua bức tranh giảm nghèo chung của tỉnh. Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh đã giảm từ 9,04% năm 2021 xuống còn 4,01% vào năm 2024. Đằng sau con số này là hàng nghìn mô hình sinh kế nhỏ, được thiết kế phù hợp và vận hành chặt chẽ. Trong đó, hỗ trợ vốn gắn với đào tạo, kỹ thuật và thị trường được xem là “trụ cột” quan trọng nhất.

Dẫu vậy, thực tiễn cũng cho thấy không phải mô hình nào cũng thành công ngay từ đầu. Một số hộ thiếu kinh nghiệm quản lý, hoặc chưa có liên kết đầu ra ổn định, dẫn đến hiệu quả thấp. Nhận diện rõ những rủi ro này, Hà Tĩnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: tăng cường tập huấn, cử cán bộ bám sát cơ sở, kết nối với hợp tác xã và doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm, đồng thời giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích và nâng cao tính bền vững của mô hình.

Điểm đáng chú ý là các mô hình hỗ trợ sản xuất còn tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Tại xã Đông Kinh, sau khi thành công với vườn rau sạch, chị Hồ Thị Lài được mời chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ lân cận. Từ vài hộ ban đầu, mô hình đã hình thành nhóm liên kết sản xuất, cùng chia sẻ đầu vào và tìm kiếm đầu ra, giảm chi phí và rủi ro. Ở Hương Sơn, tổ hợp tác bò sinh sản đang tiếp tục mở rộng, kết nối thêm 15 hộ mới, tạo thành chuỗi sinh kế có tính cộng hưởng cao.