‘Giai đoạn vàng’ sẽ không kéo dài mãi

“Bệ phóng” xuất khẩu sang EU

Sau 5 năm thực thi, Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) đã trở thành “bệ phóng” cho xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường EU tăng trưởng mạnh mẽ.

Số liệu công bố tại tọa đàm “Cách tiếp cận mới của EU về phát triển bền vững: Chiến lược cho doanh nghiệp Việt” của Tạp chí Công Thương mới đây cho thấy sau 5 năm thực thi EVFTA, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU liên tục tăng: Từ 48,9 tỷ USD năm trước khi hiệp định có hiệu lực lên gần 78 tỷ USD vào năm thứ 5 hiệp định có hiệu lực, với mức tăng trưởng bình quân 10,1%/năm.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước ta sang EU tăng bình quân 11,7%/năm. EU hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 và nhập khẩu lớn thứ 5 của Việt Nam, và Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU tại khu vực Đông Nam Á. EU đánh giá EVFTA là một trong những hiệp định tiêu chuẩn và thành công nhất của khối này.

Nhiều lợi thế và dư địa nhưng thuận lợi không kéo dài mãi

Theo ông Ngô Chung Khanh – Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, theo cam kết, sau 7 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào năm 2020, EU sẽ xóa bỏ gần như toàn bộ thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Việt Nam. Hiện tại bước sang năm thứ 6, số lượng các mặt hàng Việt Nam được hưởng thuế 0% nhiều hơn trước rất nhiều, và chỉ còn khoảng độ gần 2 năm nữa là EU sẽ xóa bỏ toàn bộ thuế cho gần như mọi hàng hóa từ Việt Nam.

“Khi có lợi thế về thuế thì chúng ta sẽ có lợi thế về giá, về sức cạnh tranh so với nhiều mặt hàng có nhiều đối thủ khác”, ông Khanh nhận định.

Một điểm thuận lợi khác là hiện nay EU đang muốn đa dạng hóa thị trường nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều đối tác và khách hàng EU hơn. Gần đây có ngày càng nhiều tập đoàn EU đến trao đổi hoặc tìm kiếm đối tác tại Việt Nam. Chẳng hạn, tập đoàn thời trang H&M đang tìm kiếm địa điểm để xây dựng một nhà máy rất lớn, trị giá khoảng 1 tỷ USD để sản xuất ra những loại vải công nghệ cao và biến Việt Nam trở thành một trung tâm xuất khẩu cho cả khu vực.

Bên cạnh đó, sau 5 năm thực thi EVFTA, doanh nghiệp Việt Nam đã làm quen với những tập quán, quy định, chính sách thị trường tại EU. Doanh nghiệp đã có lợi thế của người đi trước, xây dựng được nền tảng đối tác, khách hàng.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều nhận định rằng lợi thế về thuế của Việt Nam không kéo dài mãi. Sau khi ký kết EVFTA với Việt Nam, nhằm đa dạng hóa đối tác thương mại, EU đã tiếp tục đẩy nhanh đàm phán FTA với nhiều đối tác khác.

“EU đã đàm phán xong với Indonesia rồi, chắc là sắp tới cũng xong với Thái Lan, rồi với Philippines… Như vậy chúng ta chỉ còn lợi thế thuế khoảng 1 – 2 năm nữa so với các đối thủ khác. Khi đó, hàng hóa của chúng ta phải cạnh tranh gay gắt hơn”, ông Khanh dự báo.

Một thách thức khác được nêu ra là các chính sách bảo hộ kinh tế của EU.

Ký kết nhiều FTA đồng nghĩa với việc mở cửa thị trường, gây sức ép lên các ngành sản xuất nội địa. Do đó, EU đứng trước sức ép phải sử dụng các chính sách phòng vệ thương mại phi thuế quan. Một số biện pháp được sử dụng ngày càng nhiều là chống bán phá giá, chống trợ cấp, và biện pháp tự vệ.

Đặc biệt, EU là một trong những khu vực đi đầu trên thế giới về phát triển bền vững. Thị trường EU đang có xu hướng dịch chuyển rất mạnh mẽ sang tiêu dùng xanh, sạch, đòi hỏi đáp ứng tiêu chuẩn về lao động, môi trường… Người tiêu dùng không chỉ quan tâm về giá cả và chất lượng sản phẩm mà còn quan tâm đến quy trình sản xuất hàng hóa. Vừa qua khối này đã đưa ra rất nhiều chính sách phát triển bền vững với lộ trình áp dụng rất mạnh mẽ.

Ông Trần Ngọc Quân – Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU lưu ý, “Nếu chúng ta không đáp ứng được các quy định về phát triển bền vững thì hàng hóa dù có được miễn thuế cũng không thể tiếp cận thị trường EU. Khi đó chúng ta sẽ lãng phí một hiệp định rất tốt”.

Doanh nghiệp cần “5 hơn”

Trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen, theo ông Khanh, doanh nghiệp Việt cần “5 hơn”: dũng cảm hơn, có chiến lược rõ ràng hơn, chi tiết hơn, chủ động hơn, và mạnh mẽ hơn.

Theo đó, doanh nghiệp muốn vào thị trường EU thì đầu tiên phải dũng cảm, tự tin là mình có thể “chơi” được. Không nên để những tiêu chuẩn, quy định của EU trở thành rào cản khiến doanh nghiệp chùn bước.

Thứ hai, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược rõ ràng và chi tiết hơn.

“Doanh nghiệp phải nắm rất rõ EU có quy định gì, thuế như thế nào, các biện pháp phi thuế liên quan đến sản phẩm của mình ra làm sao. Không chỉ là các quy định về an toàn và sức khỏe, mà còn là quy định về lao động, môi trường, chuỗi cung ứng…”, đại diện Bộ Công thương chia sẻ.

Đại diện phía doanh nghiệp, bà Hoàng Thị Thanh Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển sáng tạo Đông Dương cũng cho rằng chính bản thân doanh nghiệp cần chủ động hơn.

“Những đơn hàng đầu tiên của chúng tôi chỉ khoảng tầm 200 – 300 USD, mà bây giờ đã có những đơn hàng lên đến 300.000 – 400.000 USD. Chúng tôi rất chủ động tìm kiếm khách hàng, chủ động đi tới những thị trường khó tính hơn”, bà Tâm chia sẻ.

Cuối cùng, để khai thác thị trường EU doanh nghiệp cần mạnh mẽ, xác định phải đầu tư để nâng cao năng lực doanh nghiệp.

Bà Tâm cho biết trong 3 năm trở lại đây, xuất khẩu của công ty sang EU đã tăng trưởng hơn 20%, tập trung vào các mặt hàng chủ lực là đồ gia dụng bằng mây tre đan cao cấp, trang trí nội thất, mũ, túi xách.

“Trước đó, chúng tôi đã phải làm việc với đối tác EU trong vòng 2 năm chỉ để chuẩn bị các chứng chỉ, chứng nhận về nhà máy, sản phẩm, thiết kế để đáp ứng được yêu cầu của họ. Sau đó họ mới bắt đầu đặt hàng”, giám đốc Đầu tư và Phát triển Sáng tạo Đông Dương chia sẻ.

EVFTA đặt ra nhiều tiêu chuẩn, từ nguồn gốc xuất xứ, an toàn lao động, đến chất lượng sản phẩm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải không ngừng cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực kỹ thuật và xây dựng hệ thống quản lý đạt chuẩn châu Âu để đáp ứng yêu cầu của hiệp định.

Dù vậy, bà Tâm cho rằng, EVFTA là một đòn bẩy đa chiều – vừa mở ra cơ hội, vừa tạo sức ép thúc đẩy doanh nghiệp hoàn thiện. Khó khăn, thách thức sẽ là động lực để doanh nghiệp phát triển.