Chi phí vài triệu USD, thông dòng vốn hàng tỷ USD

Chia sẻ tại phiên họp chuyên đề của Ủy ban I về công nghệ tài chính và tài sản số ngày 30/9 do Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) chủ trì, bà Nguyễn Thị Phương Thảo, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sovico, khẳng định khu vực tư nhân có thể đóng vai trò chủ động và hiệu quả trong việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, fintech và tài sản số.

Củng cố quan điểm về vai trò của khu vực tư nhân, bà Nguyễn Thị Phương Thảo đã dẫn lại sự cố nghẽn lệnh tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HoSE) năm 2020. Khi đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải chuyển giao dịch sang sàn khác hoặc giới hạn số lượng nhà đầu tư để tránh tình trạng quá tải hệ thống. Từ thực tế này, bà đặt câu hỏi: vì sao không áp dụng ngay giải pháp công nghệ vốn đang vận hành ổn định tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) để hỗ trợ HoSE?

Theo nữ tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo, trong thời điểm cấp bách đó, bà và ông Trương Gia Bình (Chủ tịch HĐQT FPT) đã cùng thống nhất đề xuất một giải pháp táo bạo: chuyển toàn bộ hệ thống công nghệ của HNX sang HoSE để tháo gỡ tình thế.

“Chúng tôi đã tính toán kỹ lưỡng và thấy hoàn toàn khả thi. Với năng lực của các chuyên gia, hoàn toàn có thể mở rộng dung lượng giao dịch, tăng số lệnh khớp và bổ sung các tính năng đáp ứng yêu cầu của HoSE. Vấn đề lớn nhất khi ấy lại không nằm ở kỹ thuật, mà ở chỗ: ‘Ai sẽ cho phép chúng tôi làm?”, vị nữ tỷ phú chia sẻ.

Bà Thảo cho biết, vấn đề lớn nhất khi đó không nằm ở kỹ thuật mà ở cơ chế chưa cho phép doanh nghiệp tư nhân trực tiếp tham gia. Nhân dịp gặp gỡ doanh nhân với Thủ tướng, bà cùng ông Trương Gia Bình đã trình bày sáng kiến “giải cứu HoSE” và được đồng ý. Dù đây là việc chưa từng có tiền lệ, chưa có quy định để doanh nghiệp tư nhân tham gia. Lúc đó FPT và Sovico đã phải trực tiếp đưa ra phương án đề xuất với Bộ Tài chính.

Dù vào thời điểm đó chưa có quy định tiếp nhận đề xuất từ khu vực tư nhân, cũng chưa hình thành cơ chế thí điểm hay thử nghiệm, nhưng nhờ quyết định kịp thời của Chính phủ và Thủ tướng, nhóm doanh nghiệp mới có cơ hội tiếp cận thông tin và chính thức tham gia vào quá trình xử lý sự cố tại HoSE.

Cũng theo bà Thảo, trong bối cảnh dịch Covid-19, việc di chuyển của các chuyên gia công nghệ là thách thức lớn. Hơn 200 kỹ sư công nghệ trên cả nước phải phối hợp cùng 100 công ty chứng khoán, trong khi đi lại bị hạn chế. Vietjet đã trực tiếp xin giấy thông hành từ Bộ Y tế để đội ngũ này có thể di chuyển và làm việc tại nhiều địa điểm.

Dự án được đặt tên “HoSE 100”, với mục tiêu hoàn thành trong đúng 100 ngày, trong đó 90 ngày triển khai và 10 ngày dự phòng, toàn bộ do khu vực tư nhân đảm nhận. Mục tiêu quan trọng nhất là đảm bảo tiến độ để hệ thống mới có thể đưa vào vận hành đúng hạn.

Đúng ngày thứ 100, dự án đã hoàn tất và vận hành thành công, vượt qua toàn bộ quá trình kiểm thử, thí điểm, kết nối với các công ty chứng khoán, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán và các hệ thống liên quan. Song song, mọi khâu từ mua sắm phần cứng, máy chủ, bổ sung thiết bị, bản quyền phần mềm cho tới các thủ tục cần thiết cũng được hoàn tất.

Theo nữ tỷ phú Việt, toàn bộ chi phí và nguồn lực đều do doanh nghiệp tư nhân chủ động tổ chức và triển khai và kết quả cuối cùng đã chứng minh nỗ lực là xứng đáng: toàn bộ dự án và nguồn lực của khu vực tư nhân đã được đưa vào vận hành, giúp giải tỏa áp lực cho thị trường chứng khoán.

“Thực tế, qua 4 năm, hệ thống vận hành ổn định, với chi phí chỉ vài triệu USD nhưng vẫn xử lý được những phiên giao dịch lên tới hàng tỷ USD. Hiệu quả thực tế đã trả lời cho tất cả những băn khoăn ban đầu”, bà Thảo nhấn mạnh.

“Nhìn lại, tôi nghĩ nếu khi ấy không phải chúng tôi ở đúng thời điểm, chủ động xin được đóng góp, xin được cống hiến, thì dù có năng lực hay sáng kiến cũng khó biến thành hiện thực”, bà Thảo chia sẻ. Theo nữ tỷ phú, câu chuyện này cho thấy khu vực tư nhân hoàn toàn có đủ năng lực tạo ra giá trị, thúc đẩy sáng tạo và đặc biệt là đóng góp thiết thực trong các lĩnh vực công nghệ then chốt.

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo cũng khẳng định doanh nghiệp Việt Nam không hề thua kém các tập đoàn quốc tế, thậm chí ở một số lĩnh vực như tài sản số còn có thể đi trước và dẫn dắt. Bà dẫn lại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng cho tăng trưởng, và đặt vấn đề: điều còn lại là doanh nghiệp sẽ hành động như thế nào.

“Chúng ta đã có cơ chế, đã có kênh để tiếng nói được lắng nghe. Vậy thì hãy lên tiếng, hãy đóng góp, hãy tiên phong và dấn bước thực hiện những dự án, chương trình mà trước đây từng bị cản trở bởi cơ chế”, bà kêu gọi.

Từ cuối quý IV/2020, hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) liên tục rơi vào tình trạng đơ, nghẽn lệnh. Nhiều thời điểm, nhà đầu tư không thể thực hiện được giao dịch mua bán chứng khoán, nắm bắt chính xác cung – cầu trên thị trường. Thanh khoản trên HoSE thường xuyên duy trì ở mức 15.000 – 16.000 tỷ đồng mỗi phiên, song thực tế nhà đầu tư chỉ có thể giao dịch trong buổi sáng, bởi đến khoảng 14h hệ thống đã quá tải và ngừng nhận lệnh.

Công suất xử lý của HoSE thời điểm này đạt tối đa 900.000 lệnh/phiên. Tuy nhiên, việc sửa và hủy lệnh chiếm tới 1/3 tổng dung lượng, khiến số lệnh thực sự được khớp chỉ còn khoảng 600.000. Tình trạng nghẽn lệnh kéo dài không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và quyền lợi nhà đầu tư, mà còn tạo ra thách thức lớn đối với uy tín của thị trường chứng khoán Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.