Thương mại điện tử xuyên biên giới: Thêm kênh xuất khẩu cho doanh nghiệp Việt

Với dư địa thị trường còn lớn, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt đa dạng hóa kênh xuất khẩu, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng và nâng cao giá trị thương hiệu.

Cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới

Theo Bộ Công Thương, năm 2025 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý của thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam với quy mô khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 ASEAN, tạo nền tảng cho xuất khẩu số. Đáng chú ý, xuất khẩu qua TMĐT tăng trưởng tới 78%, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh sang kênh trực tuyến.

Theo đánh giá của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) thương mại điện tử xuyên biên giới tăng trưởng mạnh mẽ trong vài năm gần đây và sự tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong những năm tới.

Sự tăng trưởng đó được hậu thuẫn bởi nhiều chính sách và pháp luật mới được ban hành. Trước hết, Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 – 2030 nhấn mạnh tới mục tiêu đẩy mạnh xuất khẩu trực tuyến và đề ra nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy lĩnh vực này. Tiếp đó, Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 – 2030 (Vietnam GoGlobal) đề xuất các hoạt động đào tạo và tư vấn chuyên sâu cho doanh nghiệp xuất khẩu B2C, xây dựng và vận hành gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới 2026 với chủ đề “Những tác động từ chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan”, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), cho rằng thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại mới, góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu và mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng toàn cầu cho hàng hóa Việt Nam.

Sự nhạy bén, năng động và khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua đã tạo những kết quả tích cực. Đặc biệt, xuất khẩu trực tuyến đang giúp các sản phẩm mang thương hiệu Việt vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu.

Tuy nhiên, xuất khẩu qua thương mại điện tử không đơn thuần là đưa sản phẩm lên các nền tảng để bán hàng. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng bộ từ nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, phát triển nội dung số đến thanh toán, logistics, bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, quản trị dữ liệu và tuân thủ quy định pháp lý tại các thị trường mục tiêu.

Theo Phó Cục trưởng Lại Việt Anh, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 – 2030 đã xác định định hướng phát triển thương mại điện tử theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm Việt Nam qua thương mại điện tử.

Cùng với đó, Chương trình Vươn ra thị trường quốc tế (Vietnam Go Global) giai đoạn 2026 – 2030 được kỳ vọng tạo thêm công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng sự hiện diện tại nước ngoài.

Bà Lại Việt Anh nhấn mạnh, để TMĐT xuyên biên giới thực sự trở thành động lực mới cho xuất khẩu, chúng ta cần xây dựng được một hệ sinh thái xuất khẩu số. Trong hệ sinh thái đó, cơ quan quản lý đóng vai trò tạo dựng thể chế và hạ tầng; cơ quan xúc tiến thương mại mở rộng thị trường; cơ quan hải quan tạo thuận lợi cho dòng hàng hóa; các nền tảng cung cấp công cụ tiếp cận người mua; các doanh nghiệp logistics, thanh toán, bảo hiểm bảo đảm cho giao dịch được thực hiện thông suốt. Và cuối cùng, quan trọng nhất, doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị và chinh phục thị trường.

Thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo thêm một kênh xuất khẩu mới

Theo bà Trần Thủy Tiên, Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử, thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo thêm một kênh xuất khẩu mới, đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong mô hình xuất khẩu truyền thống, doanh nghiệp Việt thường tham gia ở khâu sản xuất hoặc xuất khẩu, trong khi khả năng tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng và dữ liệu về thị trường còn hạn chế.

Thương mại điện tử giúp rút ngắn chuỗi trung gian, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tiếp cận khách hàng, nắm bắt nhu cầu và xây dựng thương hiệu tại thị trường nước ngoài. Việt Nam hiện có 17 hiệp định thương mại tự do, bao phủ hơn 65 thị trường. Đây là nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp kết hợp lợi thế từ các cam kết thương mại với kênh bán hàng trực tuyến nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đáng chú ý, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới mới chiếm khoảng 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2025. Tỷ trọng này cho thấy thị trường vẫn còn dư địa lớn để doanh nghiệp khai thác. Một số nhóm hàng như giày dép, hàng tiêu dùng, sản phẩm chăm sóc cá nhân, sản phẩm hữu cơ và thảo dược tự nhiên được xác định có tiềm năng phát triển trên các thị trường quốc tế.

Theo bà Trần Thủy Tiên, dư địa thị trường chỉ có thể chuyển hóa thành kim ngạch xuất khẩu khi doanh nghiệp có đủ năng lực và được hỗ trợ bởi một hệ sinh thái đồng bộ.

Cục Thương mại điện tử đang triển khai các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 – 2030 và dự thảo Đề án thúc đẩy xuất khẩu thương mại điện tử xuyên biên giới. Các chương trình hỗ trợ sẽ được triển khai theo nhiều cấp độ, từ phổ biến kiến thức, nâng cao nhận thức về thương mại điện tử xuyên biên giới đến tư vấn chuyên sâu theo từng doanh nghiệp, sản phẩm và thị trường.

Theo ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), chương trình được triển khai trên cơ sở Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 6/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 138/NQ-CP của Chính phủ về kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo trên 10.000 doanh nghiệp, hỗ trợ 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, 100 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu và tối thiểu 10 doanh nghiệp đạt doanh số trên 10 triệu USD trên các sàn thương mại điện tử.

Nội dung hỗ trợ tập trung vào công nghệ, vận hành, xây dựng mô hình xuất khẩu, phát triển thương hiệu số, kết nối nền tảng, logistics, thanh toán, tín dụng, bảo hiểm, sở hữu trí tuệ và xử lý tranh chấp. Đây là những yếu tố có vai trò quan trọng khi doanh nghiệp chuyển từ xuất khẩu truyền thống sang mô hình bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng quốc tế.

Theo định hướng của chương trình, doanh nghiệp cần xác định xuất khẩu trực tuyến là một quá trình đầu tư dài hạn, chủ động bố trí nhân sự, ngân sách và nguồn lực, đồng thời xây dựng năng lực quản trị dữ liệu và thích ứng với yêu cầu của từng thị trường.

Để hệ sinh thái xuất khẩu trực tuyến vận hành hiệu quả, các cơ quan quản lý, đơn vị xúc tiến thương mại, nền tảng thương mại điện tử, đối tác logistics và doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp. Trong đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan, thanh toán và logistics được xem là những mắt xích cần tiếp tục hoàn thiện.

Với dư địa thị trường lớn, thương mại điện tử xuyên biên giới được kỳ vọng trở thành kênh xuất khẩu quan trọng, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc đồng bộ hóa thể chế, hải quan, logistics, thanh toán và nền tảng số, cùng với nâng cao năng lực doanh nghiệp, sẽ quyết định khả năng chuyển hóa dư địa thành kim ngạch xuất khẩu. Đây cũng là cơ sở để hàng hóa Việt Nam mở rộng hiện diện, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Anh Đào